Batmany, które czytałem

Bartek Biedrzycki 2007-2010, 2013, 2020

Gniazdo Światów 2020

Batman and all related indicia DC Comics

Wszelkie teksty w tym zbiorze udostępnione są na licencji CC-BY-ND

Creative Commons-uznanie autorstwa-bez utworów zależnych

co oznacza, że wolno je dowolnie przedrukowywać również w celach komercyjnych pod warunkiem podania autorstwa (w przypadku publikacji elektronicznej wymagany jest także aktywny link do strony GniazdoSwiatow.net).

Niezależnie od licencji wszelka republikacja wymaga uprzedniej zgody autora.

Niniejszy ebook jest darmowy, jeżeli zapłaciłeś za niego, to znaczy, że ktoś cię okradł.

Strona domowa Bartka Biedrzyckiego

www.gniazdoswiatow.net

Wstęp

W latach 2007-2010 prowadziłem podcast B180. Był on dla mnie niezwykłym doświadczeniem i połączeniem starej i nowej pasji – Batmana, którego fanem byłem mniej więcej od 1990 roku do nastania Granta Morissona oraz podcastingu, w którym realizuję się do dziś.

B180 było cyklem początkowo cotygodniowych recenzji komiksów z Mrocznym Rycerzem. Omawiałem na jego łamach rzeczy dobre i słabe, ciekawe, niecodzienne, wydania zbiorcze, samodzielne albumy i zeszyty serii, zarówno oryginalne jak i polskie przedruki.

Chociaż powstało 100 odcinków, w tym zbiorze prezentuję jedynie 50 recenzji. Powody są dwa – teksty do niektórych odcinków nie zachowały się, niektóre nagrywane były w ogóle bez tekstu, „na żywioł”. Dodatkowo przy przygotowaniu odcinków pracowali ze mną także Wojtek Grzegorek i Michał Chudoliński. Postanowiłem jednak ograniczyć się tutaj tylko do mojego, subiektywnego spojrzenia na tę postać, która nadal jest moim ulubionym bohaterem popkultury – chociaż od kilku lat nie śledzę już jej losów na bieżąco. Wybrałem omówienia tych pozycji, które uznałem za najciekawsze bądź najważniejsze z różnych względów.

Od zamknięcia podcastu minęło kilka lat i nie wszystkie informacje zawarte w tych recenzjach są w pełni aktualne. Zmieniła się polityka wydawnicza Egmontu, a kilka pozycji ujrzało światło dzienne w kraju nad Wisłą. Pojawiło się też Nowe 52, potem zostało zresetowane, pojawiło się znów, zostało zresetowane, a potem częściowo przywrócono stare DCU. Postanowiłem jednak nie zmieniać tych tekstów i nie porywać się na ich dostosowanie do obecnego kształtu rynku komiksowego i uniwersum Batmana, gdyż byłaby to robota równie żmudna co zbędna. Są to w gruncie rzeczy opinie o poszczególnych albumach - a te albumy się nie zmieniły, nawet, jeżeli pewne detale uległy zmianie czy też moje obecne opinie mogłby się różnić. Dzięki temu tym lepiej widać, jak szybko i czasem zaskakująco ewoluuje niesamowita postać, jaką jest Batman.

Zapraszam do poczytania.

A wszystkich 100 odcinków nadal można posłuchać na b180.gniazdoswiatow.net

Rozbite miasto

scenariusz: Brian Azzarello

grafika: Eduardo Risso

kolory: Patricia Mulvihill

Wydanie polskie Egmont 2007; oprawa miękka, 144 strony; 39,00 zł

Chyba uczciwie będzie zacząć od informacji, że dla mnie Batman jest jak Elvis. Niektórzy lubią króla z występów w Rio, a ja lubię gacego między „Death in the family”, a „Knightfall”. Z czasów późniego, Aparo, Breyfoglea, z czasów Granta i O'Neila. Oczywiście lubię też Weina, Adamsa i Wolfmana, ale to jeszcze starsze rzeczy. Nie lubię Batmana z XXI wieku.

„Rozbite miasto”, które we wrześniu zafundował nam Egmont, kontynuując obraźliwą politykę wydawania albumu z Batmanem raz na tysiąclecie, to dzieło gorącej spółki autorskiej - Azzarello i Risso. Panowie znani są dosyć dobrze z opublikowanego także w Polsce „100 Bullets”. Świetny team autorski miał być gwarancją sukcesu. Hm.

Historia kręci się, tak naprawdę, wokół potwornie wyeksploatowanego tematu. Oto najwyraźniej przestępca ścigany przez Batmana zabija dwójkę ludzi na oczach ich syna. Znajome, prawda? I nawet nie chodzi mi o to, że to samo zdarzyło się pewnemu Bruce'owi Wayne'owi, bo to część mitu Batmana. Po prostu ktoś już, jakieś 30 czy więcej lat temu, zrobił o tym świetną historię. Nazywała się „Noc Tropiciela” i należy do absolutnego kanonu tej postaci. Stworzyły ją zresztą sławy dużo większe niż Azzarello i Risso, bo Englehart i Amendola. Słynna jest także dlatego, że Batman nie wypowiada w niej ani jednego słowa.

W Polsce przeczytać ją mogliśmy w albumie „Przysięga zza grobu” ok. roku 1991. Ta była najsłynniejsza, ale warto wymienić także chociażby „Oczy chłopca” Kenta Williamsa z wydanego również u nas „Black & White”.

Towarzystwo wzięło się więc za starocie i miałem nadzieję, że zrobią to z wykopem i pokażą coś nowego. Czyją matką nadzieja bywa, każdy wie.

Scenariusz jest zamotany w złym znaczeniu tego słowa. Moja żona twierdzi, że dobra zagadka detektywistyczna daje na dzień dobry wszystkie wskazówki, a czytelnik musi się domyślać mając komplet wiadomości. Niestety, tu brakuje najważniejszej, więc zakończenie jest zaskakujące, ale raczej na zasadzie What the fuck? niż O rany, ale numer.

Wprowadzenie do scenariusza Jokera, który rozwiązuje zagadkę siedząc w Arkham jest potwornym nieporozumieniem. A skoro ten album miał być bardziej w stylu detektywistycznym niż superbohaterskim, to jest to też policzek dla inteligencji czytelników. Zakończenie jak cukier puder. Miałkie.

I brakowało mi Gordona. Mówiłem już, z jakiego okresu gacka lubię?

Graficznie jest oczywiście ładnie. Poprawnie. Batman jest trochę kanciasty, trochę mroczny, trochę demoniczny (ale tylko trochę, jakby zabrakło Risso tego sznytu, tej odwagi, którą mają na przykład Keith czy Jones).

Pani Patricia Mulvihill - kolorystka, spisała się zaledwie poprawnie. Taka paleta i dobór kolorów mógł zachwycać w czasach „Batman vs Predator”, ale ascetyzm „Rozbitego Miasta” jest momentami zbyt duży; nadmiar brudnych, smutnych barw nie zawsze jest przepisem na mroczny klimat. Na marginesie - Waylon Jones przez ostatnie kilkadziesiąt lat był zielony. Czemu teraz wygląda jak sraczka, tego nie wiadomo. Ani czemu wygląda jak murzyński alfons zamiast jak krokodyl. Na szczęście strój Batmana nie jest różowo-fioletowy (chociaż w radosnych latach 60-tych i taki mu się przytrafił).

Mam wrażenie, że Egmont zdecydował się na ten album licząc na wierność fanów "Naboi". Oczywiście nie chcę powiedzieć, że jest zły. Cierpi po prostu na tę samą chorobę, co „Hush” - za mało Mrocznego, za dużo Rycerza. Chwała bogu, że nie ma bandy pętających się w rajtuzach dzieciaków i lasek w pociętych spandexach.

Zamiast „Miasta” polecam raczej „Death and the maidens”. Też rozgrzebuje stare śmieci, ale Rucka i Janson robią to dobrze. Tego niestety Egmont nie wydał.

Death and the Maidens

scenariusz: Greg Rucka

grafika: Klaus Janson

kolor: Steve Buccellato

Wydanie DC Comics 2004; oprawa miękka, 224 strony; 19.99 $

„Death and the maidens” to tytuł odkrywający przed nami zawartość tego komiksu. Trzy kobiety, dwie śmierci. W tej serii łączą swoje siły Klaus Janson, człowiek, którego nie trzeba nikomu przedstawiać  - inker i rysownik znany z takich produkcji jak „Rok pierwszy”, „Elektra”, „War Devil” i dziesiątek innych oraz, na wyraźne życzenie Klausa, scenarzysta Greg Rucka, który pisał do takich tytułów jak „Whiteout”, „Queen & Country”, „Hellboy”, „Daredevil” i wiele innych.

Bohaterowie to galeria dorównująca twórcom - prócz Mrocznego Rycerza pojawia się Ra’s al Ghul - jedna z najciekawszych i najpotężniejszych postaci w świecie Batmana. Tym razem nie jako wróg, lecz stary, umierający człowiek potrzebujący pomocy. Obrony przed Nitzą, własną córką, która pragnąc jego śmierci zaprzęga do dzieła zniszczenia Talię - młodszą córkę Ra’sa i kobietę bliską Batmanowi na swój pokrętny sposób.

W zamian za pomoc, Głowa Demona daje Detektywowi prezent, umożliwiający mu spotkanie ze swymi martwymi rodzicami. Przerabiamy więc ponownie scenę zbrodni na oczach małego Bruce'a, tym razem jednak - zaskoczenie.

Martha Wayne to postać najbardziej chyba niedoceniania i niewykorzystana w mitologii Batmana. Nie wiemy o niej w zasadzie nic, prócz tego, że kochała męża i syna i nosiła perły. Rucka przedstawia nam kobietę z krwi i kości, damę z wyższego towarzystwa, osobę z twardym charakterem, której alter ego jej syna... wcale się nie podoba. To, co Bruce słyszy od ojca jest jeszcze trudniejsze do zaakceptowania.

Scenariusz meandruje przez kilka wieków, wracając to do Nitzy, to do Ra’sa, to mieszając w opowieść teraźniejszość. Jakimś jednak cudem te potrzaskane retrospekcje układają się w całość, formującą niezwykły obraz.

Zakończenie zaskakuje - oto z ręki Nyssy ginie Głowa Demona, jeden z największych, najpotężniejszych i najciekawszych adwersarzy Mrocznego Rycerza. Jego miejsce zajmuje Nitza.

Klaus Janson wielokrotnie pokazał, że zna się na swojej pracy, ale w tej serii przeszedł sam siebie. Doskonała, miejscami kanciasta kreska, twarda i mroczna, świetnie oddaje klimat opowieści. Kolory Steve'a Buccellato dodają jej niesamowitej głębi, co sprawia, że komiks czyta się szybko, ale chętnie wraca do przeczytanych już stron, aby jeszcze raz obejrzeć niektóre niezwykłe kadry.

Jest to przykład historii przemyślanej, a przede wszystkim dopracowanej w najdrobniejszych szczegółach. Nieczęsto zdarza nam się wgląd w te akurat rejony - a jeśli chodzi o Marthę Wayne jest to chyba unikatowa historia. I nie często dostajemy do ręki w komiksie superbohaterskim bądź co bądź historię tak ambitną.

Warto zainwestować i ściągnąć oryginalne wydanie.

PS. Tym, którzy przejęli się śmiercią Ra’sa (ja nie mogłem uwierzyć długo) poprawię humor. Choroba Jean Grey nie wybiera, późnym latem 2007 DC wypuśliło historię „Resurrection of Ras al Ghul”.

Child of Dreams

scenariusz: Kia Asamiya

grafika: Kia Asamiya

adaptacja: Max Allan Collins

Wydanie amerykańskie DC Comics 2003; oprawa miękka, 338 strony; 19.95 $

Manga przyszła na Zachód dość dawno, ale jej niezwykła popularność to fenomen może ostatnich dwóch dekad. W pewnej chwili pojawiły się mangowe wersje znanych produktów zachodniego rynku komiksowego. Batmana to zjawisko nie ominęło.

Kia Asamiya najlepiej znany jest z takich prac jak „Martian Successor Nadesico” i „Silent Mobius”, a także z projektów do filmów z Godzillą z lat 80-tych. Opisuje także siebie jako wielkiego fana „Gwiezdnych Wojen” i Batmana.

Efektem tej drugiej pasji jest monumentalna historia „Child of dreams”. Zbiorce wydanie amerykańskie ma grubo ponad 300 stron. I mimo objętości czyta się je błyskawicznie.

Zadziwia niesamowity rozmach historii, która, widziana oczyma Yuko, japońskiej dziennikarki, rozpoczyna się w starym, złym Gotham, aby następnie przenieść się na drugi koniec świata, do Tokio. Prócz Batmana i Yuko zobaczmy tu bogatą galerię postaci. Pojawią się takie ikony mitologii Gacka jak Two-face, Joker, Catwoman i inni, ale również nowi adwersarze, na czele z mózgiem całej misternej intrygi, genialnym, acz (jakżeby inaczej) prawie kompletnie szalonym naukowcem, któremu wydaje się, że wie więcej o Batmanie niż sam Batman. I oczywiście - że może go z powodzeniem zastąpić i być lepszym w jego misji. Nie jest to jednak klasyczna parada złoczyńców - osią akcji jest bowiem nowy designer drug, pozwalający każdemu wcielić się w swego idola. Na kilka godzin lub na jedną noc może stać się psychotycznym mordercą o białej twarzy, oszpeconym gangsterem, który niegdyś był prokuratorem, ubraną w obcisły, koci kostium złodziejką lub nawet samym zamaskowanym mścicielem.

Mimo, że pomysł stanowiący oś scenariusza jest dosyć prosty, Asamiya ralizje go po mistrzowsku, wplatając w intrygę rozmaite wątki poboczne, mylące tropy i pozornie zbędne elementy. Jest to świetny przykład na to, że sprawny twórca potrafi ciekawie zrealizować coś, co wydawało się już ograne. Kompletne przeciwieństwo nieszczęsnego „Rozbitego miasta”, nad któym znęcałem się wcześniej.

Oryginalna wersja japońska powstawała ponad rok na potrzeby mangowego periodyku „Magazine Z”. Autorowi udało się jednak uniknąć częstego w takich wypadkach praku płynności akcji - gdyby nie informacja od wydawcy, nie domyśliłbym się, że „Dziecię snów” powstawało w odcinkach.

Jeśli chodzi o stronę graficzną, trudno jest wypowiedzieć się obiektywnie. Mangę zwykle albo się lubi, albo nienawidzi, przynajniej wśród moich znajomych. Faktem jest, że postacie w „Child of dreams” wyróżniają się wielkimi nosami, ale do tego szczegółu można przyzwyczaić się już po kilku stronach. Mroczny Rycerz w tej wersji jest naprawdę mroczny. W kapturze i pelerynie jest coś niepokojącego i demonicznego.

Zadziwia też rozmach graficzny opowieści, dbałość o detale, doskonale oddany mroczny klimat Gotham i przytłaczający ogrom Tokio. Asamiya świetnie czuje się w scenach nocnych, co nie jest wcale łatwe i popularne. Autor sam twierdzi, że jednym z pierwszych jego kontaktów z Batmanem był pierwszy film Burtona. Tę inspirację widać w stylistyce i nastroju grafiki.

Warto sięgnąć po „Dziecię snów” nawet, jeżeli na co dzień nie przepadamy za mangą. Jest to jedna z tych historii, które potrafią zmienić poglądy na takie sprawy. Nie ma ani śladu wielkich oczu i uproszczonych skrótów anatomicznych, obiecuję. 20 dolców za ten album to uczciwa cena. Nie tylko przeczytacie z zapartym tchem, ale będziecie regularnie wracać do Tokio i tajemnego laboratorium, gdzie wśród bat-gadżetów dokonał żywota szalony sen pewnego naukowca.

A fanboje mogą sięgnąć również po mangową adaptację „Mrocznego Widma” tegoż autora.

Sąd nad Gotham

scenariusz: Alan Grant, John Wagner

grafika: Simon Bisley

Wydanie polskie TM-Semic 1993; oprawa miękka, 68 stron; 29.900 zł

„Sąd nad Gotham” był w roku wydania czymś niezwykym na polskim rynku. Komiksami superbohaterskimi rządził niepodzielnie TM-Semic, serwując nam co miesiąc zeszyty. Szczęśliwe czasy, zważywszy na losy zeszytówek w Polsce obecnie.

„Sąd” był ewenementem głównie ze względu na grafikę - takich komiksów się nie widywało. Rysunki, czy też - malunki, bardziej kojarzyły się z ilustracjami z „Nowej Fantastyki”, niż z tym, co znaliśmy z superbohaterskich opowieści. Z gardeł wyrwało się chóralne Och, chociaż przyznajmy szczerze, nie zawsze och zachwytu.

Grafikę w albumie trzeba rzeczywiście pochwalić - już na szóstej stronie dostajemy rewelacyjny panel z postacią Mrocznego Rycerza w pełnej krasie, a dalej takich smaczków jest więcej (chociażby jedna z finałowych scen na koncercie, gdzie Batman i Scarecrow stają twarzą w twarz). Jeśli dodamy do tego ukryte w albumie portrety autorów i inne ciekawostki, to wychodzi całkiem smaczne graficzne danie, będące w 1993 roku nowością.

Sam Simon Bisley zresztą wywarł po tym pierwszym występie w Polsce ogromny wpływ na rzesze młodych rysowników, nie omijając nawet takich ludzi jak Truściński, który przez pewien okres mocno się nim inspirował.

Nie wolno też pominąć jakości wydania, również na tamte czasy niecodziennej - kredowy papier, sztywniejsza okłdka, druk, który nie uwłacza zmysłowi estetyki normalnego człowieka.

Scenariuszowo historia była już mniej zachwycająca. Robił oczywiście wrażenie nowy bohater, jakim był Dredd, odmienny od obrazu dobrego faceta, do którego przyzwyczaił nas TM-Semic. Ciekawa była pierwsza wizyta w Mega City I i ogólny posmak czegoś, co było wtedy cichym niespełnionym snem czytelników wydawnictwa, czyli fakt, że „Sąd na Gotham” zalatywał ociupinkę cross-overem.

Udane dialogi Granta zasługują również na uwagę, chociaż nie dorastają do pięt np. tym z „Ostatniego Czarniana”. Jest to przyzwoity kawał dobrze napisanej, ciekawej rąbanki z dobrym, złym i brzydkim (szczęściem nosił kask, którego nie zdejmował) i klasycznym triumfem dobrych facetów w popisowej i spektakularnej scenie finałowej. „Sąd” byłby świetny jako film akcji (a może nie byłby, bo jak spaprać Dredda na ekranie już nam pokazano).

Po kilkukrotnym przeczytaniu jednak i zachłyśnięciu się kolejny raz grafiką czytelnik dochodził do wniosku, że, jakby to ująć, Alan Grant potrafi lepiej.

Trzeba jednak sprawiedliwie przyznać, że ze wszystkich spotkań z pyskatym sędzią i jego ponętną współpracowniczką to pierwsze jest najciekawsze. Ani „Vendetta in Gotham”, ani „Uśmiech Śmierci” ani tym bardziej „Ultimate Riddle” nie robią takiego wrażenia jak „Sąd nad Gotham”.

A kończąc, tytułem ciekawostki: Arek Wróblewski, pracujący wiele lat w redakcji TM-Semica, zdradził kiedyś, że „Sąd”, chociaż przyjęty entuzjastycznie i wyróżniony kilkoma prestiżowymi nagrodami branżowymi sprzedał się słabo. W zasadzie beznadziejnie. Ponoć spora część nakładu poszła zwyczajnie na przemiał.

Nie wiadomo więc - czy to dzieło czy knot? A może była to kwestia ceny, dwukrotnie wyższej od zwykłych miesięczników?

Uśmiech śmierci

scenariusz: Alan Grant, John Wagner

grafika: Glenn Fabry, Jim Murray, Jason Brashill

Wydanie polskie Egmont 1999; oprawa miękka, 48 stron; 14,90 zł / tom

„Uśmiech Śmierci” to, jak dotąd, ostatni epizod z cyklu wspólnych przygód Mrocznego Rycerza z Gotham i pyskatego sędziego z Mega City I. Wyróżnia się wśród wszystkich współnych przygóg Dredda i Btamana edytorskim rozmachem. W odróżnieniu od poprzednich, zeszytowych wydań ma większy format i jest dwualbumowy.

Ten powiększony format (nazywający się bodajże prestige, ale ręki sobie uciąć nie dam) oraz osobne wydanie obu zeszytów, Egmont w edycji polskiej zachował, jestem jednak pewien, że oryginał był na kredzie, w odróżnieniu od zwykłego papieru, na jakim wypuścili to u nas.

Wydanie straciło na tym dość mocno. Kiedy porównuje się o kilka lat starszy „Sąd nad Gotham” widać natychmiast, do czego służy kreda w przypadku komiksu z taką grafiką. Kolory są wyblakłe, grafice brak wyrazistości, a jedyne, co uzyskano w ten sposób to dosyć przystępna cena. 48 ston za niecałe 15 złotych, to w dzisiejszych czasach jakieś niedoścignione marzenie.

Graficznie jest nieźle, mimo że, jak w przypadku „Ultimate Riddle”, pracę wykonuje tu dwóch ludzi. Pierwszy zeszyt stworzył Glenn Fabry z towarzyszeniem Jima Murraya i Jasona Brashilla, drugi zrobił samodzielnie Murray. I tę podzieloną między różnych ludzi pracę widać po dość dużych różnicach stylu.

Pierwszemu mogę zarzucić to, że Anderson powinna być ładna. Fabry zaproponował nam coś, co faktycznie mogłoby służyć w policji, gdyby historia ta była prawdziwa, ale do ładnej kobiety jest tej istocie niezwykle daleko. Niezwykle. Tym gorzej, gdy występuje w majtkach. Poza tym jest dużo lepiej, grafika jest dosyć mroczna, ciężka, nasrojowa, jak przystało na historię pełną przemocy i grozy. Batman jest batmaniasty, Joker jest okrrrropny, sędziowie są też odpowiednio paskudni.

Drugiemu zarzucić mogę, że popada momentami w karykaturalność i uprzoszczoną kreskówkowość. Momentami za bardzo. Jednak grafika Murraya jest chyba malarsko bardziej dopracowana, szczegółowa, dokładniejsza, chyba też bardziej wysmakowana. Są pewne, dosyć konkretne różnice, Fabry używa na przykład więcej czegoś, co moglibyśmy określić mianem obrysu, podczas gdy Murray operuje prawie wyłącznie kolorem i plamą.

W zasadzie jednak, ponieważ mamy świadomość, że to osobne zeszyty, różnice te nie rzucają się tak bardzo w oczy. I na koniec Anderson wygląda ładnie, co rekompensuje nam złe wspomnienia z początku historii.

Alan Grant i John Wagner chyba postanowili się zrehabilitować za dwa poprzednie zeszyty i zabrali się do roboty poważniej. Możliwe też, że mieli po prostu więcej czasu - w końcu wydarzenia z „Uśmiechu” zapowiedziane są już w Vendetcie, więc mogli mieć pomysły już wtedy, a czekali na zielone światło, płodząc potworka, jakim jest wspomniana przygoda w Gotham.

Tak jak w pierwszym epizodzie, mamy tu złoczyńcę z jednego wszechświata przeniesionego w ten drugi. Tym razem to Joker trafia do Mega City I, gdzie przybija piątkę z uwolnionymi Sędziami Ciemności. Ich pomysły na dobrą zabawę polegającą na zabijaniu wszystkiego, co się rusza, są na tyle zbieżne, że Joker zasila ich szeregi, obdażony nieśmiertelnością i zabójczym śmiechem.

Jest w „Uśmiechu” znów dużo rzeczy, które są potrzebne, aby stworzyć dobrą rąbankę bez poważniejszych aspiracji. Dzięki podziałowi historii na dwa albumy mamy klasyczny cliffhanger jak w dobrym serialu. Są dobrzy, źli i ci, którzy pobłądzili, bo tym razem w Mega po ryju dostaje od stróżów prawa nie tylko Batman, ale też Dredd, wrobiony przez jednego z Sędziów Ciemności.

No, a potem jest oczywiście pościg po mieście, mordobicie z dużym przytupem, rzeź i kilka fabularnie idiotycznych sztuczek, pozwalających pojmać tych złych. Jest też rozwiązanie problemu Jokera trochę typu deus ex machina, ale można to wybaczyć.

„Uśmiech Śmierci” jest, podsumowując, historią niezłą, w porównianiu z „Vendetta in Gotham” i „Ultimate Riddle”, chociaż do pierwowzoru nie dorasta. Nie pomogły ani większy format, ani podwójna objętość. Dodatkowo Egmont spaprał sprawę, drukując polską wersję na zwykłym papierze. Oczywiście, w czasach pierwszych miesięczników z Batmanem czytelnicy zabiliby za taki papier, ale historie z Dreddem były planowane na kredę i Egmont po prostu dał ciała. Zresztą, kontynuował potem politykę grania na nerwach polskim fanom Gacka, aż po dzień dzisiejszy.

Ogólnie? Warto, oczywiście. Bezpretensjonalna lektura na przykład na podróż pociągiem. Nie trzeba myśleć, a można jednak nacieszyć oczy. Do dostania już oczywiście tylko na Allegro, bo nakład dawno się wyczerpał.

No i, hm, jak to powiedzieć? Słowo „menażer” kojarzy mi się z menażerią, nie z kimś, kto jest promotorem i kierownikiem zespołu. Wierzę w spolszczenia obcych słów, ale są takie, które są bliższe oryginałowi niż akurat to. Ale to taki smaczek, na koniec.

Night Cries

scenariusz: Archie Goodwin

grafika: Scott Hampton

Wydanie DC Comics 1992; oprawa miękka, 96 stron; 24.95$

„Night Cries” to komiks niezwykły, na kilka sposobów, zarówno ogólnie, jak i osobiście dla mnie.

Osobiście dla mnie dlatego, że dostałem go w pomroce lat 90-tych od redaktora naczelnego TM-Semic. Był to mój pierwszy oryginalny album z Batmanem. I pierwszy taki komiks, zarówno graficznie (bo było to przez „Sądem nad Gotham”), jak i scenarisuzowo.

Ogólnie komiks ten jest niezwykły, bo napisał go Archie Goodwin, zilustrował wspaniale Scott Hampton, a porusza tematykę mroczną, brudną i bardzo bolesną.

„Night Cries” opowiada o molestowaniu i przemocy wobec dzieci. Tak ciężka gatunkowo tematyka w komiksach zdarza się stosunkowo rzadko.

Na kartkach tej niesamowitej opowieści przewija się galeria doskonale skonstruowanych postaci - cierpiący lekarz wojskowy, który staje się z wolna psychopatą, pod wpływem przezyć wojennych i wspomnień z dizeciństwa; jego siostra, prowadząca fundację dla dzieci maltretowanych, niosąca w sobie piętno molestowania; dziewczynka - katatoniczka, która jako pierwsza podsuwa Batmanowi trop sprawcy. Jest też Gordon, postać, którą darzę niezwykłym sentymentem, tu pokazany na rozstaju dróg - właśnie podejmują z Barbarą decyzję o rozwodzie. W to wszystko wplątany jest mały Jimmy, ich syn, a samego komisarza również dręczą złe wspomnienia. Oraz galeria brudnych cieni - tych, którzy skrzywdzili swoje dziecko i ponieśli za to najwyższą karę z rąk psychicznie wypalonego i cierpiącego mściciela.

Akcja zatacza koło, aby, od wojny gangów narkotykowych, przez pozornie niepowiązane ze sobą zabójstwa, charytatywny bal Wayne'a i żmudne śledztwo trafić do najbardziej zaskakującej postaci, tylko po to, żeby w ostatniej chwili ściganym okazał się kto inny.

Niezwykłe jest, jak na niecałych stu stronach Goodwin zdołał zawrzeć tyle dylematów moralnych, tyle emocji, tyle wydarzeń - odkrywając je stopniowo, nagle ze zdziwieniem stwierdzamy, że morderca, jego działania i pobudki są nam w niepokojący sposób bliskie. Że, w zasadzie, rozumiemy, wybaczamy, być może nawet popieramy to, co robi, bo przecież, jak sam Mroczny Rycerz, on tylko wymierza sprawiedliwość.

Komiks wydany jest w powiększonym formacie, na papierze kredowym i wydanie go w jakikolwiek sposób byłoby zwykłym przestępstwem. Scott Hampton to artysta niezwykle nastrojowy, jego akwarelowe ilustracje to małe obrazy, chwilami bardzo pobieżne, chwilami szczegółowe. Ciemna paleta ciepłych, ziemistych lub wpadających w granat barw świetnie oddaje nastrój nocy, mroku i okropności, czających się w scenariuszu. W scenach jasnych kadry przywodzą na myśl misterne miniatury akwarelowe. W 1993 roku praca ta została nagrodzona Harvey Awards w kategorii Special Award for Excellence in Presentation. Ktokolwiek nie widział jeszcze ilustracji Hamptona, powinien to nadrobić jak najszybciej.

Jest to komiks trudny, raczej dla czytelnika dojrzałego. Stawia dużo pytań i pokazuje rzeczy, o których mówienia często się unika. A co najtrudniejsze, Goodwin nie oferuje prostej odpowiedzi, w zasadzie żadnej odpowiedzi na postawione pytania. W „Night Cries” wszyscy sa przegrani, jedyne co można zrobić, to tylko łatać dziury i minimalizować straty.

Każdy, dla kogo Batman ma w sobie coś więcej niż żałosne, elektroniczne gadżety i świtę dzieciaków wokół, powinien przeczytać „Night Cries”. Chociażby z trzech wymienionych na początku powodów.

Death in the Family

scenariusz: Jim Starlin

grafika: Jim Aparo

tusz: Mike DeCarlo

kolor: Adrienne Roy

Wydanie DC Comics 1988; oprawa miękka, 132 strony; 12.95$

„Death in the family”, to, w moim odczuciu, komiks dziwny. Jednocześnie niezwykły i całkiem przeciętny; przełomowy i mierny.

Niezwykłe w tym komiksie jest to, że ginie w nim z rąk Jokera Jason Todd, drugi Robin. Współczesnemu czytelnikowi w dobie zarazy Jean Grey fakt, że bohater ginie może wydać się raczej bardziej żałosny, ale 20 lat temu było to wydarzenie. Bohaterowie nie zmartwychwstawali sobie ot tak o, a twórcy komiksowi mieli trochę przyzwoitości, żeby zwłok nie bezcześcić. Oczywiście te czasy minęły dawno temu.

Niezwykłe było to, jak zginął Todd, a właściwie - kto go zabił. Oczywiście, stało się to rękoma Jokera, ale zabili go czytelnicy. W trwającym półtorej doby głosowaniu telefonicznym, przewagą 5343 głosów do 5271 miłośnicy przygód Mrocznego Rycerza zdecydowali, że ten pyskaty sierota, który wskoczył na miejsce Dicka Graysona nie pasuje do dynamicznego duetu i musi pożegnać się z życiem. Nigdy wcześniej nie zostawiono czytelnikom decyzji w tak ważnej sprawie, tym bardziej zaskakujący był wynik, chociaż wszyscy chyba wiedzieli, że Todd nie był dobrym Robinem.

I na tym w zasadzie niesamowitość tego komiksu się kończy. Scenarzysta Jim Starlin i rysownik Jim Aparo to dwóch najwyższej klasy rzemieślników i... nic ponadto.

Scenariusz nie zaskakuje - jest wyważony, ma odpowiednie tempo i jest w nim trochę retrospekcji, trochę akcji, trochę napięcia, punkt kulminacyjny z obowiązkowym, międzyzeszytowym cliffhangerem. Jest gorycz porażki, zadośćuczynienie. Są też występy gościnne, w tym Shiva i dosyć ciekawa scena walki na pustyni między tą właśnie damą, a Gackiem. Słowem wszystko, co potrzebne, by stworzyć zajmującą historię, która w oryginale zajęła cztery kolejne numery Batmana. Możliwe, że, gdybym nie wiedział, jak się sprawy potoczą, byłbym bardziej zainteresowany akcją. Chociaż epizody po śmierci Todda nie są już tak zajmujące.

Jim Aparo spędził całe dekady na rysowaniu, w tym sporą część tego czasu na rysowaniu Batmana. Osobiście nie przepadam za jego stylem i wyjątkiem jest tylko mini-seria „GCPD”, gdzie naprawdę pokazał pazur. Grafika jest poprawna, nawet dobra, ale bez wodotrysków i szczególnego polotu. Kiedy porównuje się scenę, w ktorej Joker katuje Robina łomem z chociażby sceną postrzelenia Barbary Gordon od razu widać, że Aparo to tylko bardzo dobry rzemieślnik. Zdaję sobie oczywiście sprawę, że to może być tylko moje subiektywne odczucie.

Trudno jednoznacznie ocenić „Death in the family”. Na pewno jest to komiks przełomowy z racji tego, kto i w jaki sposób zadecydował o losie jednej z ważniejszych postaci universum DC. Jest to też punkt zwrotny, rozpoczynający kilkuletni okres (drugi, po odejściu Dicka Graysona), kiedy Mroczny Rycerz jest naprawdę samotnym mścicielem, nocnym detektywem, bez bandy niepotrzebnych pomocników pałętających się pod nogami. To mój ulubiony okres w historii Batmana, trwający potem, już z nowym Robinem u boku, aż do „Knightfallu”, więc jest to rodzaj kamienia milowego.

Nie jest to też komiks słaby, bo wszystko jest na miejscu - scenariusz dopracowany, rysunki przyzwoite. W dodatku w wydaniu, które znajduje się w moim posiadaniu dołączone są reprodukcje oryginalnych okładek Mike'a Mignoli, stanowiące dodatkowy smaczek.

Tak naprawdę, to chyba po prostu pozycja obowiązkowa, ale głównie dla fanbojów. Czytelnika współczesnego, szczególnie młodego, wychowanego na gadżeciarskich historiach ilustrowanych przez Jima Lee może zawieść. Każdy ma w końcu swój ulubiony okres w trwającej prawie 70 lat karierze obrońcy Gotham.

Scottish Connection

scenariusz: Alan Grant

grafika: Frank Quitely

kolory: M. Hollingsworth, B. Matthew

Wydanie brytyjskie Titan Books 1998; oprawa miękka, 68 stron; 3.99£

„Scottish Connection” to jedna z tych, nielicznych w sumie, historii, które ukazują Batmana poza jego zwykłym terenem łowieckim, jakim jest Gotham City.

Tym razem playboy Bruce Wayne odwiedza Szkocję, gdzie bierze udział w pogrzebie szczątków jednego ze swoich przodków. Tak, tak, gdybyście jeszcze nie wiedzieli, rodzina Wayne'ów ma szkockie korzenie.

Scenariuszem zajął się jedyny właściwy w tej sytuacji człowiek, czyli Szkot z krwi i kości imieniem Alan Grant. Ci, którzy czytali zeszyty TM-Semica w latach 90-tych ubiegłego wieku znają go doskonale.

Na pogrzebie drobny szczegół przykuwa uwagę zamaskowanego mściciela, powodując szybką zmianę stroju i powrót na miejsce zagadki. Od tej chwili wypadki zaczynają toczyć się bardzo szybko - amerykański gość napotyka na swojej drodze kolejne osoby, niektóre ratują go z opresji, inne wręcz przeciwnie. Co ciekawe, ofiarą ataku pada nie tylko Batman, ale również Bruce Wayne. Ciężar podejrzeń przenosi się dosyć płynnie z jednej postaci na drugą, a rozwiązaniem zagadki jest zadawniona krzywda, sięgająca 200 lat wstecz i związana, nomen omen, z przodkami Waynów od strony prababki Bruce'a, czyli klanem McDubh.

Grant tym razem spisał się na medal - w odróżnieniu od serii przygód z sędzią Dreddem, gdzie jego forma trochę spadła. Historia, podzielona na cztery rozdziały, czyta się w zasadzie sama. Scenarzysta prowadzi nas umiejętnie i sprawnie przeplatając znane z historii i rzeczywistości wątki i miejsca z fikcyjnymi przypadkami i postaciami.

Dodatkowym smaczkiem jest w tej historii Alfred, zapewniający momenty komiczne. Postać ta, często pomijana zupełnie, jest nieodłącznym elementem mitologii Batmana i Grant zawsze o tym pamiętał. Stary kamerdyner jest w swoim żywiole i gdy zakapturzony mściciel ratuje świat, on bawi się wręcz doskonale. Za samego Alfreda ta historia dostaje ode mnie dodatkowego plusa.

Frank Quitely był mi przed tym albumem kompletnie nieznany, a szkoda. Ma wyrazistą, ciekawą kreskę. Rysunki są ciasne, pełne szczegółów oddanych cienkimi liniami. Bruce Wayne w jego wykonaniu wprawdzie trochę za mocno przypomina Sylwestra Stallone, ale przywodzi też na myśl wersję Joe Quesady, a to wiele znaczy.

W komiksie jest też chwila, która zapiera dosłownie dech w piersiach, a jest to całostronicowy panel z kaplicą w Rosslyn. Rysownik z najdrobniejszymi szczegółami oddał tę świątynię templariuszy, rozsławioną przez swoje pojawienie w znanej książce Dana Browna. Ogólnie rzecz biorąc jest to artysta, który wyrasta ponad zwykły rzemieślniczy poziom.

Ciekawa jest wersja stroju, jaką Quitely stworzył z kolorystami Hollingsworthem i Matthew - jest to krzyżówka stroju z pierwszego filmu Burtona z 1989 z klasycznym strojem wersji new look - w całości ciemnoszara bez odróżniających się butów i rękawic, z czarnym kapturem i peleryną.

Gdybyż tylko nie te krótkie millerowskie uszy!

„Scottish Connection” to przykład doskonałego albumu, która rzuca nowe światło na znaną postać, wyrywając ją ze znanego otoczenia gotyckiego gothamskiego lewiatana. Pod tym względem jest to prawie jak Elseworld, przywodzi też na myśl wyprawę Batmana na Tahiti w poszukiwaniu rodziców Tima Drake'a czy jego wizytę w Kaliforni (obie zresztą również pióra Alana Granta).

Na pewno warto po niego sięgnąć, zwłaszcza, że jest dość dobrze dostępny (wyszedł nie tylko w Stanach, ale także w Wielkiej Brytanii, gdzie wydało go Titan Books), a do tego niedrogi.

The Chalice

scenariusz: Chuck Dixon

grafika: John van Fleet

Wydanie DC Comics 1999; oprawa miękka, 96 stron; 14.95$

„The Chalice” to komiks, który ma wszystko, co potrzebne, żeby był bardzo dobry. A jednak trochę rozczarowuje. Przynajniej w warstwie treści.

Chuck Dixon to doświadczony scenarzysta i ma na koncie wiele dobrych komiksów, jak chociażby świetna saga z Timem Drakiem zdobywającym szlify jako trzeci Robin, czy też epizody „Knightfallu”. Tu jednak porwał się chyba na historię zbyt dużego kalibru i nie starczyło mu pary, by ją sprawnie poprowadzić do końca.

Oto w ręce Bruce'a Wayne trafia niezwykły, starożytny artefakt. Ponoć dlatego, że Thomas, jego dawno martwy ojciec, był ostatnim z długiej linii spadkobierców. Ach, te rodzinne tajemnice, na każdym kroku jakaś!

Artefaktem okazuje się być nic innego, jak poszukiwany od dwóch tysięcy lat święty kielich zwany potocznie Graalem. Posiadanie takiego fanta nieodłącznie musi sprowadzić ci na głowę kłopoty i faktycznie, już po chwili okazuje się, że Batman ma na głowie tajemnicze bractwo, będące oczywiście, jakżeby inaczej, właścicielami kielicha.

Dodatkowo w całą sprawę miesza się Ra's al Ghul, który, o czym nie wiedzieć czemu nie wiedzieliśmy, poszukuje już Grala od setek lat. Zaiste pełen tajemnic ten człowiek. Jedną z nich jest odpowiedź na pytanie, po co potrzebny mu Gral by zapewnić Talii nieśmiertelność, skoro ma Jamy Łazarza?

W to wszystko w dodatku, na zlecenie Pingwina, miesza się Catwoman. Ten akurat wątek jest szczególnie udany, bo w obliczu wsplnego zagrożenia zawiera rozejm z Alfredem i ramię w ramię stają do walki.

I w zasadzie ten galimatias lepszych i gorszych pomysłów dałby się spokojnie czytać, gdyby nie zakończenie, które jest jak splunięcie czytelnikowi w twarz i powinno być na Wikipedii podawane jak przykład rozwiązania deus ex machina. Komiks bez tych trzech ostatnich stron byłby dużo lepszy, panie Dixon. Tandeciarzu.

Strona graficzna prezentuje się o niebo lepiej. John van Fleet, przynajmniej z tego, co widziałem, ma bardzo ciekawy styl, łaczący grubą konturową kreskę, przypominającą Briana Steelfreeze'a, z kolażami i farbami. Daje to świetny efekt wizualny, przywodząc na myśl takiego guru grafiki jak Dave McKean.

Grafika ma świetny, nocny klimat, Batman jest mroczny, Catwoman jest seksowna, tylko nie wiedzieć czemu Ra's wygląda, jakby miał 25 lat (co przy kanonie przedstawiania go jako mężczyzny w średnim wieku mocno zaskakuje). Van Fleet dobrze radzi sobie z opowiadaniem trochę nieszczęśliwego scenariusza, kolejne strony czyta się szybko i z przyjemnością, gdzie trzeba - jest panel całostronicowy, gdzie trzeba - pływający kadr. Ten facet to rewelacyjny przykład na to, jak skromnymi w sumie środkami graficznymi uzyskać można naprawdę wysokiej klasy efekt. Chwilami tylko budzi się gdzieś z tyłu głowy pytanie, czy on to rysuje, czy rotoskopuje? Jakakolwiek jednak będzie odpowiedź, nie ma to większego znaczenia.

„The Chalice” to album raczej dla miłośników niecodziennej grafiki w komiksie. Przynajmniej we mnie część kolekcjonera kupująca takie tomy jak „Dark Night Dynasty” czy „Harvest Breed” z przyjemnością po ten album sięga.

Niestety, ta część, która lubi Batmana za wciągające, inteligentnie napisane sensacyjno-detektywistyczne historie jest obrażona na pana Chucka i to dosyć poważnie. Bo tak naprawdę, ten komiks, to bardzo ładnie i ze smakiem namalowana sieczka.

Każdy z was musi więc sam ocenić, czy bardziej pociąga go oprawa graficzna, czy inteligentna rozrywka przy czytaniu.

GCPD

scenariusz: Chuck Dixon

grafika: Jim Aparo

tusz: Bill Sienkiewicz

kolor: Jan Laughlin

Wydanie DC Comics 1996; oprawa zeszytowa, 4 x 32 strony; 2,25$ / zeszyt

„Gotham City Police Department” to czteroczęściowa miniseria osadzona w świecie Batmana, chociaż on sam pojawia się tylko w ostatnim jej kadrze. Historia ta opowiada bowiem o pracy policjantów z Wydziału Policji Gotham.

Chuck Dixon udowadnia nam w tej historii, że potrafi mieć chwile lepsze niż wspominany poprzednio „The Chalice”. Nawet dużo lepsze. W „GCPD” poznajemy całą galerię postaci pracujących na komendzie, od starych dobrych znajomych takich jak Gordon, Montoya, Bullock poprzez drugoplanowe, ale znane twarze jak Kitch czy Sarah Essen, aż po kompletnie nowych, szeregowych mundurowych. Jest to duże wyzwanie dla scenarzysty, bo każde z nich ma własny wątek - w partnerskich parach prowadzą osobne sprawy, zaplątane i zaskakujące, ale zmagają się także z życiem codziennym, stresem i własnymi problemami.

Autor pokazał, że zna się na rzeczy, bo każda z tych spraw jest sama w sobie wciągająca - od mordercy, wysyłającego swoim ofiarom pluszowe misie, dokładnie takie, jakiego dostaje w pewnym momencie Bullock, przez zagrożonego atakiem terrorystycznym dyplomatę, którego żonę udaje Montoya, aż po intendenta Hendricksa, który z godnym lepszej sprawy zapałem stara się złapać złodzieja... materiałów biurowych.

Dixon zabiera nas też w obszary, które w regularnych przygodach Batmana odwiedzamy rzadko - w życie prywatne bohaterów. Bullock, zmagający się z policyjnym psychologiem, winny brutalnego aresztowania czy Soong, policjant - fatum, którego partnerzy giną jak muchy. Jest w tym scenariuszu potencjał jak w dobrze skonstruowanym seiralu telewizyjnym. Kiedy trzeba, trzyma w napięciu, kiedy trzeba, wywołuje uśmiech, a gdy jest na to pora jest trochę patosu, melodramatu i zamyślenia.

Za oprawę graficzną serii odpowiada Jim Aparo. Nigdy nie przepadałem za jego obłą kreską, ale to jest wyjątek. Być może należy to poczytać jako zasługę Billowi Sienkiewiczowi, który nakładał tusz w „GCPD”, a który sam jest legendą, nie wiadomo, czy nie większą niż Aparo. Jakkolwiek sprawy się mają, tym razem byłem zauroczony. Kadry wypełnione są twardymi, kanciastymi, odrobinę brudnymi rysunkami, doskonale pasującymi do klimatu opowieści. Bullock jest obleśny, Kitch lalusiowaty, a Gordon wygląda tak, jak powinien wyglądać stary, sterany służbą glina. Ważne też, co nie jest regułą w takich przypadkach, że kobiety wyglądają kobieco. Chociaż Montoya ma usta jak Julia Roberts, ale nie można mieć wszystkiego.

Kolor Laughlina plasuje się w połowie drogi między starymi, dobrymi latami 80-tymi w wykonaniu Roy, a bardziej współczesnymi wodotryskami, jakie wprowadzili ludzie z Image i Digital Chameleon, i pasuje do tej kreski, chociaż osobiście nie przepadam za takim, nazwijmy to stadium przejściowym. Widać tu ewolucję, która dokonywała się w kolorowaniu komiksów w ubiegłej dekadzie.

Podsumowując – „Gotham City Police Department” to doskonała historia zapewniająca nam tło codziennych zmagań Mrocznego Rycerza. Poznajemy lepiej środowisko w jakim przyszło mu działać i ludzi, z jakimi przyszło mu współpracować. A poza tym, jeśli ktoś, jak ja, darzy sympatią Gordona i resztę poczciwych glin ze szkaradnego budynku komendy w sercu miasta, to na pewno nie pożałuje, że się z tą miniserią zapoznał. Warto, naprawdę warto, bo to dobra, ciężko odrobiona robota, tym bardziej, że Dixon i Aparo pokazali tu klasę, śmiem twierdzić, że o poziom wyżej, niż zwykle.

Scar of the Bat

scenariusz: Max Allan Collins

grafika: Eduardo Barreto

Wydanie DC Comics 1996; oprawa miękka, 48 stron; 4,95$

Elseworlds, to specjalna seria, ukazująca znanych nam dobrze bohaterów w zupełnie zaskakujących warunkach. Zmiany te dotyczyć mogą czasu, postaci, dosłownie wszystkiego. Przykładem Elseworlds, który zmienia w zasadzie wszystko, jest „Scar of the Bat”.

Max Allan Collins to twórca wszechstronny. Pisze powieści i scenariusze; najlepiej znany jest chyba ze swojej pracy nad „CSI” i „Drogą do zatracenia”. Obraca się głównie w kręgu literatury detektywistycznej i w tym komiksie mógł poczuć się w swoim żywiole. Chyba jednak czegoś zabrakło.

Narratorem opowieści jest Eliott Ness, lider zespołu agentów federalnych ochrzczonego później Nietykalni, mającego na celu zniszczenie imperium Ala Capone, a jego samego doprowadzenie przed sąd. Popijając whisky, w obecności dzienikarza wspomina wydarzenia sprzed wielu dekad. Oto na ulicach pojawia się nagle tajemnicza postać - Bat-Man. Dziwny mściciel ubrany jest w prochowiec, wojskowe buty a na głowie ma kaptur z uszami, przypominający nietoperza. Nazwę tę można także wysnuć od angielskiego słowa "bat" oznaczającego kij do baseballa, którym ten zamaskowany napastnik okłada gangsterów. Dość brutalnie i bez litości.

Zresztą, w miarę upływu czasu zauważamy, jak bardzo ten mściciel w prochowcu różni się od znajomej postaci swojego pierwowzoru. Przemoc jest dla niego karą za bandytyzm. Nie waha się sięgnąć także po "chigagowską maszynę do pisania", czy karabin thomsona i podziurawić kogo trzeba.

Jest to dosyć zręczna intryga, bo alter-ego samego Nessa zostaje wplecione w prawdziwe wydarzenia z działalności Nietykalnych w sposób zgrabny i przyjemny. Komiks czyta się dobrze, chociaż osobiście od scenariusza pełnego akcji wymagałbym, no właśnie, trochę więcej akcji. Momentami wszystkiemu udziela się ta zwalniająca narracja podpitego faceta, wspominającego dawne dzieje. Z drugiej strony - bijatyki na kije, kule śmigające w powietrzu - czego ja bym niby chciał?

Eduardo Barreto jest polskiemu czytelnikowi znany słabo, a szkoda. Pojawił się m.in. w miesięczniku TM-Semic w historii „Video-przemoc”. Tam nie zrobił na mnie wrażenia, tutaj - owszem.

Komiks ma oprawę graficzną nadzwyczaj przyjemną dla oka. Inteligentne kadrowanie prowadzi czytelnika przez meandry scenariusza. Kreska Barreto jest wysoce realistyczna, dokładna, bardzo czytelna i czysta. Ale nie to zwraca uwagę w „Scar of the bat”, tylko kolorowanie.

W komiksach amerykańskich kolorowanie akwarelami należy do wyjątkowej rzadkości. Tu grafik sam nałożył kolor na swoje tusze i dało to doskonałe efekty. Kolory są żywe, realistyczne, świetnie pasują do klimatu opowieści. Na realistycznej kresce to prawdziwa uczta dla oczu.

W takich opowieściach wszystko rozbija się o to, czy komuś podoba się sam pomysł Elseworlds. Ja bardzo je lubię, a ten, mimo, że może zbyt nastrojowy, a za mało w nim akcji, jest jednym z lepszych, jakie miałem okazję czytać. Zarówno pod względem opowieści jak i niezwykłem oprawy graficznej.

Blind Justice

scenariusz: Sam Hamm

grafika: Denys Cowan

tusz: Dick Giordano

kolor: Adrienne Roy

Wydanie DC Comics 1992; oprawa miękka, 160 stron; 14.99$

„Blind Justice” to historia stworzona dla uczczenia specjalnego jubileuszu - 600. numeru „Detective Comics”. I jest specjalna na miarę tego jubileszu.

Sam Hamm, autor scenariusza, to człowiek, którego próżno szukać wśród autorów komiksów - nie zajmował się tym. Nie był jednak nowicjuszem, jeśli chodzi o Batmana, gdyż to właśnie on jest autorem scenariuszy do obu filmów Tima Burtona opowiadających o Mrocznym Rycerzu. I wierzcie mi, lub nie, Blind Justice jest co najmniej tak samo świetna jak te filmy.

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że to zwyczajna prosta historia. Trochę nawet naciąga strunę zwykłej, batmanowej wiarygodności, kiedy na horyzoncie pojawiają się takie wynalazki, jak wszczepiane do mózgu chipy produkowane przez Waynetech oraz tak kliszowe postacie, jak no, prawie, szalony naukowiec. Zaczyna się od pojawienia się nowego zbira, a raczej kogoś, kto wydaje się być klonami lub kopiami tego samego człowieka.

Równolegle z wątkiem nietoperza ma swój wątek jego alter ego, czyli Bruce Wayne, pomagający pewnej pięknej młodej kobiecie odnaleźć zaginionego przed laty brata. Oba z tych wątków splatają się w firmie milionera. Wtedy właśnie akcja nabiera tempa.

Jest w tej historii masa rzeczy, które wydadzą się nam znajome. Jest więc Bruce Wayne przed sądem. Wprawdzie oskarżony o szpiegostwo na rzecz sowietów, nie o morderstwo, ale motyw ten powrócił jako oś akcji w „Bruce Wayne: Murderer?”. Jest Wanye postrzelony, niezdolny do funkcjonowania bez wózka inwalidzkiego - motyw, który kilka lat później powrócił w „Knightfallu”. Są starzy znajomi - do Gotham przybywa Henri Ducard. Jest wreszcie coś, co zdarza się niezwykle rzadko, a więc nowa twarz pod kapturem nietoperza.

I właśnie ten ostatni motyw odkrywa przed nami samo sedno historii Hamma. Zabiera on nas na przejażdżkę przez barwny świat techniki i pracy detektywistycznej, ale nade wszystko jest to skok wgląb psychiki Bruce'a Wayne'a. Skok na głęboką wodę i próba odpowiedzi na pytanie, czym, tak naprawdę, jest dla niego persona Batmana.

Odpowiedź, niestety, nie przynosi mu zaszczytu - Batman jest ideą, obsesją, zamroczeniem, niemal opętaniem. Jest wizją, wobec której narażenie życia postronnego człowieka jest niczym. Jak silną i destrukcyjną obsesją owładnięty jest Wayne - z tego zdajemy sobie sprawę dopiero, gdy w wyniku jego działań ginie człowiek. Ta jego postawa uświadamia nam też emocjonalną pustynię, skrzętnie skrywaną za maską.

Klamra spinająca historię, sen Wayne’a, ukazuje Batmana jako samoistną, dominującą postać, która żyje kosztem swojego nosiciela, przynosząc mu jedynie cierpienie. To dosyć odważne i niecodzienne, ale też niezwykle ciekawe spojrzenie na Mrocznego Rycerza.

Historię zilustrował Denys Cowan, weteran branży. Jego styl przypomina trochę późnego Aparo, albo Amendolę, przywodzi na myśl klimaty graficzne „Detective Comics” z końca lat siedemdziesiątych. Trudno nazwać go wirtuozem, ale strona graficzna jest odrobiona solidnie i porządnie. Nie przeszkadza to w żaden sposób w odbiorze komiksu, tym bardziej, że w tym wypadku ilustracje to tylko i wyłącznie ilustracja scenariusza. Szczególnie, że tusz położyli Giordano i McLaughlin, również weterani.

Kolorem zajęła się Roy, znana dobrze czytelnikom polskich wydań z początku lat 90-tych. Jest to najsłabszy element grafiki, szczególnie, że posiadany przeze mnie album to oryginalne wydanie paperback sprzed ponad 25 lat. Poligraficznie są to nadal lata 80. i to widać. Jest to jednak mankament czysto techniczny.

„Blind Justice” to doskonała historia, mocno odmienna zarówno od klasycznego nurtu detektywistycznego, jak i od współczesnego technicznego gadżeciarstwa. To historia dojrzała, przemyślana, mocno nasycona psychologią i trochę przerażająca.

Na pewno doskonała na jubileusz 50-lecia najdłużej wydawanego periodyku superbohaterskiego na świecie.

Batman vs Predator

scenariusz: Dave Gibbons

grafika: Andy Kubert

tusz: Adam Kubert

kolor: Sherilyn van Valcenburgh

Wydanie polskie TM-Semic 1993; oprawa miękka, 100 stron; 25.000 zł

Każdy czasem zadaje sobie pytanie, co by było, gdyby twardziele z różnych rzeczywistości stanęli naprzeciw siebie. Czy zwycięży ten z armatą, ten z nożami, czy ten, co zna karate. Czasem czytelnicy dostają odpowiedzi na takie pytania i czasem, jak w przypadku „Batman vs. Predator” - są to rzeczy doskonałe.

Drapieżcy z kosmosu nikomu przedstawiać nie trzeba, chociaż ostatnie występy Predatora w żenującym filmie kinowym nie zasługują na uwagę, to jednak klasyczny już horror science-fiction z gubernatorem Kalifornii, oraz serie komiksowe Dark Horse ugruntowały jego pozycję jako prawdziwego sukinsyna wśród twardzieli.

Człowiekiem, który odpowiada za pojawienie się Predatora w Gotham jest Dave Gibbons, scenarzysta i rysownik, a także wielokrotny laureat Jack Kirby Award. I jest to wizyta z hukiem i przytupem.

Wszystko zaczyna się według znanego z filmu schematu - z kosmosu przybywa Mistrz, żądny nowych wyzwań, które rzuca najsilniejszym ludziom miasta. Chociaż trudno tu mówić o wyzwaniach, bo kosmiczny łowca szlachtuje ich po kolei, lub, jak określa to stary trener bokserski, ścina jak zboże. W krótkim czasie jego ofiarami padają mistrz wagi ciężkiej, jego niedoszły pretendent, potężny gangster. Dopiero pojawienie się Batmana stanowi dla mistrza pewnego rodzaju wyzwanie.

Mroczny rycerz wychodzi z tej pierwszej potyczki pokiereszowany jak rzadko. Oglądamy go w jaskini, gdzie leży zabandażowany od stóp do głów, pilnie pielęgnowany przez Alfreda, podczas gdy Gotham ostatecznie uznaje go za zmarłego. Bądź za tchórza, który uciekł...

Gibbons dobrze wie, jak dawkować napięcie, pozwala nam na chwilę oddechu tylko po to, żeby zaraz znów cisnąć czytelnika w wir akcji, prosto w środek ostatecznej, brutalnej rozgrywki, w której zgodnie z okrutnym kodeksem honorowym rasy kosmicznych łowców zwycięzca może być tylko jeden. Na przegranego, nieodmiennie, czeka śmierć.

Nazwisko Kubert w światku komiksowy zobowiązuje, a bracia Andy i Adam stają tu na wysokości zadania. Polskiemu czytelnikowi znani są doskonale z kilku serii wydawanych przez TM-Semic. Rysownik i inker, nie na co dzień zdarza się, że pracują razem. Tutaj taki manewr przyniósł rewelacyjne efekty, bo bracia dobrze się uzupełniają w pracy.

Precyzyjna, bardzo szczegółowa i realistyczna kreska Andy'ego świetnie pasuje do klimatu opowieści, który jest w końcu horrorem science-fiction. Wspaniale oddana jest broń i wyposażenie Drapieżcy, detale ubiorów i ekwipunku, zaś sama zbroja Batmana, użyta w finałowym pojedynku, jest mistrzowską wręcz wariacją na temat stroju nietoperza. Gotham, przewijające się w tle zmagań między nietoperzem, a zabójcą z kosmosu jest mroczne, straszliwe, najeżone maszkaronami i skąpane w deszczu.

Do tego dochodzą wspaniałe, ręcznie nałożone kolory Sherilyn van Valcenburg - stonowane, nastrojowe, wysmakowane i inteligentne. W warstwie barw przypominają kolory Patricii Mulvillhill z „Rozbitego miasta”, są jednak, w odróżnieniu od tamtych, nałożone z głową. Niestety, w polskim wydaniu sporo straciły ze względu na kiepski papier i nienajlepszy poziom druku.

Jest w tej opowieści wszystko - wyraziści przeciwnicy i jasno zarysowany konflikt; niezwykli bohaterowie, których każdy zna; wartka akcja, pełna nagłych zwrotów; doskonała oprawa graficzna.

„Batman vs. Predator” to najwyższej klasy komiks sensacyjny. Gdy przewracałem ostatnią stronę pomyślałem wręcz Szkoda, że to już koniec. Więcej takich komiksów, bo to przykład porządnie wykonanej pracy. Czegoś, co każdy czytelnik doceni.

Batman vs Predator II: Bloodmatch

scenariusz: Doug Moench

grafika: Paul Gulacy

tusz: Terry Austin

kolor: C. Fenny, L. Kindzierski

Wydanie polskie TM-Semic 1996; oprawa miękka, 132 strony; 5,95 zł (59.500 zł)

Więcej wcale nie znaczy lepiej, a w przypadku kontynuacji rewelacyjnego „Batman versus Predator” ten truizm nie mógłby być prawdziwszy.

Doug Moench napisał kilka dobrych scenariuszy, chociażby jego Elseworldy z wampirami czy „Haunted Gotham”, ale ta kontynuacja nie należy do tej grupy.

Batman pokonał mistrza, więc drapieżcy odeszli, aby nigdy nie wrócić. Na nieszczęście znalazł się renegat, który postanowił pomścić mistrza. Batman ma tymczasem kupę zmartwień na głowie, bo na rzeczoną pewien gangster wyznaczył gigantyczną nagrodę i ściga go aż siedmiu zabójców. Na szczęście pomaga mu, nie do końca za jego zgodą, pewna nauczycielka, która lubi biegać w spandexie i strzelać z kuszy. Huntress, bo o niej mowa, poluje na gangstera, który poluje na Batmana, bo ten handluje prochami, od których zaćpał się jej uczeń. Macie dosyć? Nie?

Predator zaczyna wyrzynać po kolei zabójców, którzy robią mu konkurencję. Potem kradnie reflektor z bat-sygnałem, zabija policjantów, chowa się w lesie, Huntress ratuje dupę Batmanowi, a z kosmosu przybywa dwóch kolejnych drapieżców, aby renegata złapać i przykładnie ukarać.

Jest kupa bzdetów w tym komiksie, wszyscy ci zabójcy są wrzuceni na sztukę i w zasadzie nie mają żadnego uzasadnienia prócz tego, że Gacy przez nich nie może użyć zbroi z pierwszego epizodu, bo byłby zbyt powolny. Oczywiście są też malowniczym mięsem armatnim. Zgodnie z żelazną logiką kiepskich scenariuszy dowiadujemy się także, że trenująca amatorsko nauczycielka-mścicielka jest w walce wręcz o niebo lepsza od zawodowej azjatyckiej zabójczyni. Mamy też dyszącego zemstą porucznika, który musi wziąć odwet na zabójcy policjantów.

Co za dużo, to niezdrowo… Moench wrzucił do tego wora masę rzeczy, dużo z tego to zwykłe bzdury, niestety, razem efekt jest okropny.

Rysunki są na przyzwoitym poziomie, Paul Gulacy to facet, który zna się na rzeczy, chociaż ja osobiście nigdy za nim ni przepadałem. Jest coś takiego w jego kresce, że bardziej pasowałaby do spandexów z Marvela, niż do Mrocznego, ponoć, Rycerza. Z drugiej strony w „Outlaws” pokazał, że potrafi zrobić dobrego Batmana, więc może zwyczajnie się nie przyłożył. Na pewno jednak oprawa graficzna jest mocniejszym elementem tego albumu niż scenariusz, mimo generycznych i średnich kolorów. Aż dziw, że maczał w nich palce Kindzierski, jeden z najlepszych kolorystów ubiegłej dekady.

„Bloodmatch” to komiks, który powstał chyba tylko po to, żeby wydoić sukces doskonałej pierwszej części. Cierpi na wszystkie przypadłości takich projektów. W zasadzie polecić go można zatwardziałym fanom. Nie wiem, czy raczej tym od Batmana, czy tym od Predatora...

Ma za to świetną okładkę, namalowaną przez Simona Bisleya. Stanowczo najlepszy element tego komiksu.

Batman vs Predator III: Więzy krwi

scenariusz: Chuck Dixon

grafika: Rodolfo Damaggio

tusz: Robert Campanella

kolor: Pat Garrahy

Wydanie polskie TM-Semic 1999; oprawa miękka, 132 strony; 6,95 zł

Sława Batmana musi być legendarna. Oto, niezrażony marnym losem poprzedników, do Gotham przybywa kolejny drapieżca. Jest chyba jednak mniej wybredny, bo zaczyna od szlachtowania zwykłych rzezimieszków. W środku upalnego lata, gdy wszystkim puszczają nerwy, na początku nikt nie zauważa nawet, że to nie są zwykłe porachunki.

Tymczasem Batman ściga Mr Freeza, którego chłopakom przydarza się przykry wypadek. Dzięki temu zamaskowany mściciel orientuje się, że do miasta zawitali goście, których miał nadzieję już nigdy nie oglądać. Po odsunięciu Robina od sprawy, aby chronić go przed niebezpieczeństwem, Bruce każe Alfredowi ukraść helikopter z Waynetechu, a następnie opróżnia biurowiec na noc, aby zwabić Predatora w pułapkę. Nadążacie?

W tym samym czasie Tim Drake, zły i zawiedziony, wybiera się ze znajomymi do kina samochodowego, na seans starych filmów science-fiction, który zostaje nagle przerwany, gdy okazuje się, że przybyszów było dwóch.

Dixon miał niezły pomysł, to trzeba przyznać. Opozycja ojca i syna Predatora w stosunku do Batmana i Robina była ciekawym zabiegiem, ale to za mało, żeby uratować słaby scenariusz. Freeze w tym wszystkim był tylko wypełniaczem, mającym spełnić określony cel i brakuje mu jakiejkolwiek głębi i uzasadnienia. Jednostronicowy epizod Catwoman można by, od biedy, uznać za smaczek. Pomysł z wykorzystaniem helikoptera bojowego w mieście woła o pomstę do nieba. Masa postaci, zupełnie nie wiadomo, po co wrzuconych do wora.

A z drugiej strony jest kilka ciekawostek, takich małych smaczków, bo Dixon potrafi pisać dobre scenariusze. Ciekawe są retrospekcje Predatora, chociaż nie wiadomo, czy to on żył kilkaset lat, czy to raczej opowieści przekazywane przez pokolenia?

Kreska Rodolfo Damaggio przypomina rysunki Paula Gulacy'ego. Jego ilustracje są przyjemne, proste, poprawne, ale bez wielkich ambicji. Odrobinę jakby bezpłciowe. Zaprojektowana przez niego zbroja kriogeniczna to dobrze odrobiona lekcja z pancerza z pierwszego epizodu. No i, dobry boże, wsadzić Alfredowi shotgun do ręki, to już bezczelność. Nie wiem, może nie chciał po prostu zrzynać bezczelnie rusznicy narysowanej przez Kuberta, ale tak należało zrobić, bo Pennyworth z policyjnym gnatem to kpina.

Kolory w tym albumie sprawiają dziwne wrażenie, jakby Pat Garrahy chciał pójść w monochromy, ale nie mógł się zdecydować. Wszystko jest szarawe, jakby niewysycone. Zgniłe zielenie, beże, na tym tle Robin w czerwonym kostiumie pasuje jak pięść do oka.

Nie ma co się oszukiwać, być może trzecia część „Batman versus Predator” mogłaby, przy odrobinie dobrych chęci, zostać uznana za lepszą od drugiej, ale tak, jak poprzedniczka, jest tylko bladym echem oryginalnej historii. W Polsce TM-Semic wydał ją w 1999 roku. Krótka lekcja historii przypomni nam, że wydawnictwo wtedy zaczęło właśnie dogorywać. Być może był to jeden z gwoździ do trumny niegdysiejszego giganta polskiego ryneczku komiksowego lat 90-tych.

Batman / Lobo: Deadly Serious

scenariusz: Sam Kieth

grafika: Sam Kieth

kolor: Alex Sinclair

Wydanie DC Comics 2007; oprawa miękka, 48 stron; 5,99$

Sam Kieth to uznany twórca, zarówno operujący bardzo charakterystycznym stylem graficznym, jak i poruszający się w określonej tematyce, jeśli chodzi o scenariusze. Postać Batmana wykorzystał do tej pory w kilku swoich opowieściach.

„Batman / Lobo : Deadly serious” formalnie nie ma nic wspólnego z Elseworldem „Batman / Lobo”. W praktyce łączy je to, co jest dla Lobo znakiem firmowym: chaos i zniszczenie. W przypadku tej nowej produkcji Keitha chaos wydaje się być elementem kluczowym.

Zaczyna się niefortunnie, oto Batman opuszcza jaskinię, pada na kolana, powalony niezwykłym, telepatycznym głosem w swojej głowie i sekundę później zostaje teleportowany na stację kosmiczną. Naciąga to trochę zwykłą rzeczywistość, ale po przygodach w Mega City można na to przymknąć oko. Można też przymknąć oko na to, że to zawiązanie akcji odbywa się praktycznie w całości na jednej stronie. Zaraz potem pojawia się Lobo i powtarzany jest krępujący schemat z prawie wszystkich występów wspólnych - zaczyna się mordobicie. Chłopaki dogadują się dopiero w obliczu oszalałej bibliotekarki, rozstrzeliwującej wszystko dookoła. Pada ona ofiarą niezwykłej zarazy pustoszącej stację kosmiczną i zarażającej tylko (rzekomo) kobiety. Wkrótce zresztą wirus porzuca ciało nosicielki i przenosi się na nastoletnią uczennicę. Potem na striptizerkę...

Graficznie jest bardzo dobrze, pod warunkiem, że lubi się surrealistyczny, ekspresyjny styl Kietha, który doskonale radzi sobie z dynamizmem opowieści. A ten jest równie wielki, jak chaos, panujący w scenariuszu. Lobo jest lobastyczny, Batman ma uszy, którymi mógłby dziurawić niebo, kobiety są nadmiernie kobiece, a giwery gigantyczne. Chociaż, jest to kreska unikalna i właściwa tylko temu autorowi i zdaję sobie sprawę, że nie każdemu może się spodobać.

Na korzyść przemawia fakt, że kolory nałożył Alex Sinclair - jeden z najlepszych obecnie fachowców na tym polu. Ten człowiek ma doświadczenie, a dodatkowo świetnie wyczuwa rysunki Sama i potrafi dobrać do nich paletę w sposób inteligentny. „Deadly Serious” jest prawdopodobnie pokolorowane nawet lepiej niż „Secrets”, nad którym również pracowali razem.

Więc co jest w tym komiksie nie tak?

Chaos. Przede wszystkim chaos. Chwilami nie wiadomo, co się dzieje. W drugiej części akcja zaczyna się wręcz sypać, wydarzenia następują po sobie bez wyraźnego ciągu przyczynowo-skutkowego. Kieth wprowadza sporo smaczków, które z jednej strony interesujące, z drugiej pasują do wydarzeń jak pięść do oka. Wprowadzenie posiadających osobowość palmtopów na potrzeby jednego kadru jest chyba pracą nadmiarową. Zębate istoty, wyskakujące dwa razy niczym diabeł z pudełka przywodzą na myśl postacie z „Maxxa” - sztandarowego projektu Keitha, ale ich umocowanie w akcji i uzasadnienie jest zerowe. Razi potworna niekonsekwencja - a to, że stacja jest prawie opustoszała, bo uciekli wszyscy mężczyźni i szaleje zaraza - a jednocześnie oprowadzane są po niej wycieczki; a to zamieszanie z Astrellą, telepatką pojawiającą się na pierwszej stronie, która okazuje się dla Batmana nagle całkiem nieznaną postacią. Jest tego trochę, jakby dobrze pogrzebać.

W dodatku komiks jest jak „Kill Bill” - obie części są bardzo różne.

Ale, jeżeli ktoś lubi Lobo; i jeżeli ktoś lubi Batmana; i jeżeli ktoś lubi pełne ekspresji rysunki Keitha - nie ma mowy, żeby nie kupić. Wystarczy nie oczekiwać inteligentnej rozrywki.

City of Crime

scenariusz: David Lapham

grafika: Ramon Bachs

tusz: Nathan Massengil

kolory: Jason Wright

Wydanie DC Comics 2006; oprawa miękka, 288 stron; 19.99$

“City of Crime” to historia monumentalna. Na wiele sposobów. Na każdy sposób, właściwie. Chociaż, gdy przyjrzymy się dokładnie, widać w niej wiele starych, powracających motywów z mitologii Nietoperza.

Pod tym względem bardzo przypomina wydane w „Polsce Rozbite miasto”. Różni się jednak od historii Azzarello i Risso w najważniejszym punkcie. Tamta jest średnia, ta - jest świetna.

Opowieść jest monumentalna również ze względu na same swoje rozmiary - tradepaperback ma prawie 300 stron. Autorem tej opowieści jest David Lapham, laureat m.in. Nagrody Eisnera. I ten facet zna swój fach.

Głównymi bohaterami „City of Crime” są oczywiście Zamaskowany Mściciel i jego teren łowiecki, czyli miasto Gotham. W języku angielskim miasto jest płci żeńskiej, co ustawia nam na początku opozycję jakby pary kochanków. Chociaż nie jest to najlepsze porównanie, bo para ta toczy ze sobą wojnę.

Motyw Gotham, jako bohatera powracał wielokrotnie w przygotach Batmana. Moimi ulubionymi jego wersjami jest „Mroczny Rycerz Mrocznego Miasta” pióra Milligana, wydany zresztą w Polsce przez TM-Semic, oraz „Oczy martwego chłopca” Williamsa (również wydane w Polsce w serii „Black and White”). W tym pierwszym Gotham jest opiekunem, przewodnikiem i stworzycielem Mrocznego Rycerza, w tym drugim - stworzycielem, ale także rywalem. Tym razem Gotham jest wrogiem. Jest Lilith, matką demonów, które płodzi, by gnębić swoich mieszkańców. Pod pewnymi względami zakończenie, o którym za chwilę, przypomina doskonałe „Machiny” McKeevera (również opublikowane w miesięczniku TM-Semic).

Historia meandruje, a my śledzimy ją oczami Batmana, który prowadzi narrację. Zaczyna się, podobnie jak w „Rozbitym Mieście”, od przyjęcia na siebie winy za śmierć niewinnego, w tym wypadku za śmierć z przedawkowania nastoletniej dziewczyny, której awanse na balu dobroczynnym Bruce Wayne dość obcesowo odrzucił. Teraz, martwa, Haddie personifikuje w jego umyśle wiele różnych ofiar, przede wszystkim zaginioną Cassie Welles.

Tymczasem zaginione dziewczyny w ciąży okazują się być fragmentem większej układanki, w którą wplątany jest prawie całe gangsterskie podziemie Gotham. Pojawiają się znane twarze, jak Pingwin, Brzuchomówca czy Mr Freeze. Początkowo miałem wrażenie, że tak, jak Azzarello, Lapham użył ich pretekstowo, nie wykorzystując potencjału żadnej z nich (może poza Freezem). Po zastanowieniu się zwracam honor - tak trzeba było. W końcu są tylko pionkami.

Druga cześć historii, obracająca się wokół odbudowy nabrzeża po trzęsieniu ziemi, która ma, jak zwykle, służyć świetlanej przyszłości, zaczyna coraz bardziej wciągać czytelnika w mroczne trzewia miasta. Scenarzysta epatuje nas od samego początku beznadzieją, brzydotą i krzywdą. Już prolog zaczyna się od wyliczanki nieszczęść, które tutaj wreszcie znajdują swojego sprawcę.

No i tu dochodzimy do porównania z „Machinami”.

Miasto Gotham, w zależności od wersji mitu, powstało na różnych terenach. Najpopularniejszą wersją jest dawny zakład dla obłąkanych. Dosyć mocno też trzymają się - stary, zdesakrowany kościół, świątynia okultystów, lub, w niektórych opowieściach, indiański cmentarz.

Tu wspomniane są dwa pierwsze. To właśnie tam, w trzewiach miasta, w pieczarach pod jego powierzchnią jest kloaka, z której, prosto z wnętrza zatrutej ziemi pod metropolią, lęgną się istoty złe.

I to w zasadzie jedyny mój zarzut do tej historii. O ile u McKeevera potwór zrodzony ze ścieków świetnie pasował do obłąkanego posłańca rozkładu, to tutaj zgrzyta. Nie chodzi mi o samą nadprzyrodzoną naturę tego zjawiska, bo Batman wielokrotnie spotykał tego typu moce, wspomnieć można nawet tylko wydane u nas historie takie, jak „Obrzęd Przejścia”, „Dusza Bestii”, „Sanktum” czy „Golem z Gotham”. Tym razem jednak syndykat zbrodni złożony z powstałych z błota istot bez twarzy... Sam nie wiem.

Jest to jednak zgrzyt na tyle mały, że wybaczam go w mgnieniu oka.

Oprawą graficzną zajął się Ramon Bachs. Facet kreskę ma ciężką, grubą, gęstą. Przypomina trochę Breta Blevinsa. Gotham w jego wersji to to samo przerażające, gotyckie miasto, co w filmie Burtona czy w historii „Burzyciel Gotham”. Jest gęste, napęczniałe niczym wrzód, straszne w swojej ornamentyce, brudne i ohydne.

Kolory Wrighta tylko potęgują to wrażenie, przez swoją kontrastowość ciemnego, burego tła z rozjarzonymi światłami przywodząc na myśl zaognione wrzody na zgangrenowanym ciele. To jest Mroczny Rycerz w Mrocznym Mieście w najlepszym wydaniu.

Jest to przykład historii dopracowanej w każdym calu. Mamy rozbudowane wątki poboczne, w których swoją opowieść prowadzą Robin i James Gordon. Jest wyjątkowo długa chwila na śledztwo bez maski. Są, trochę ograne, ale jednak nadal przekonujące, rozterki Mściciela. Jest też, podobnie jak w „Rozbitym mieście”, zakończenie. Zakończenie dosyć okrutne, chociaż od pewnego momentu należało się go spodziewać. Tym razem jednak jest podane wiarygodnie, nie wydedukowane przez klauna zamkniętego bez dostępu do informacji na podstawie ćwierkania ptaszków, lecz w formie spowiedzi sprawcy. Spowiedzi ujawniającej głębię zepsucia moralnego nie przestępcy, lecz zwykłego, zdesperowanego, prostego człowieka, przytłoczonego beznadziejnym życiem.

Jest to stosunkowo nowa opowieść ze świata Batmana. Jako taka, pozwala żywić nadzieję, że idea Zamaskowanego Mściciela stworzona przez O'Neila i Adamsa w latach 70-tych nie umarła. Że możemy spodziewać się odwrotu od napakowanego elektronicznymi pierdółkami faceta z majtkami na spodnie, biegającego na czele zastępu harcerskiego, w kierunku źródeł - w kierunku mrocznej, ciężkiej opowieści o detektywie, który wykorzystuje swój umysł i ciało, a nie technologiczne zabawki. Cytując Jonathana Rossa - Dla mnie Batman zawsze będzie taki, jakim sportretowano go na tych stronach.

Spawn / Batman

scenariusz: Frank Miller

grafika: Todd McFarlane

kolory: Steve Oliff

Wydanie polskie Mandragora 2006; oprawa zeszytowa, 56 stron; 10 zł

Frank Miller jest legendą w światku komiksowym i bez wątpienia zasłużył sobie na to. W przypadku Batmana za zasługę należy mu poczytać „Powrót Mrocznego Rycerza” i „Rok Pierwszy”. Potem było z górki.

„Spawn / Batman”, to przykład takiego właśnie "z górki". Historia jest tak sztampowa, że po przeczytaniu trudno nawet ją streścić. Oto Batman w pewnym magazynie, prócz broni, znajduje roboty bojowe, wyposażone w ludzkie głowy. Ba! Gadające głowy! Jedną z nich udaje mu się zidentyfikować, jako bezdomnego z Manhattanu. Cóż, w Stanach nawet bezdomni mają rejestr dentystyczny. Cokolwiek by nie powiedzieć, Gacy pojawia się w Nowym Yorku.

W tym samym czasie Spawn próbuje się dowiedzieć, czemu znikają jego kumple lumpy. Batman zastaje go akurat, gdy ogniem piekielnym każe dwóch opryszków.

Zgadnijcie, co się dzieje, kiedy spotyka się dwóch dorosłych facetów w pelerynach? Jeżeli ktoś nie odpowiedział, że pora na mordobicie, to chyba za mało czyta. Jest więc mordobicie jak się patrzy. Batman podaje tyły, ale Al i tak dostaje niezły łomot.

A potem zaczyna się jeszcze ciekawiej, bo oto pojawia się pewna kobieta, która nazywa się inaczej, niż dawniej i której udaje się zmylić Batmana, a która pod przykrywką schronisk dla bezdomnych prowadzi intratny interes polegający na produkcji robotów bojowych wyposażonych w ludzkie głowy. Do tego handluje bronią z Bliskim Wschodem i nie tylko, jest zła do szpiku kości i w ogóle tak sztampowa, że za samo to zasługuje na miano najbardziej złej kobiety świata.

I oto Frank Miller pokazuje, że jest mistrzem w swojej klasie, bo dostajemy... Tak! Drugie mordobicie. Krew strumieniami. A potem to już jest kompletny odlot - Spawn ratuje umierającego Batmana, telepatycznie wprowadza go w sytuację, a na koniec rozbrajają lecącą głowicę nuklearną, trzy sekundy przed uderzeniem w Nowy York.

Narracja jest potwornie denerwująca. Wyliczanka tak patetyczna i górnolotna, że aż żałosna. Batman ubliżający przeciwnikowi też jest jakiś dziwaczny. Akcja galopuje, ale nie dzieje się za dużo.

Można by założyć, że rysunki uratują tę historię. I faktycznie, jeśli ktoś lubi Todda McFarlane'a, to na pewno będzie się dobrze bawił. Kanadyjczyk jest tu w swojej świetnej formie. Ale, no właśnie. Tak, jak Kieth, jest to rysownik, którego trzeba lubić. Jego kreska potwornie waha się, od hiperrealistycznej, do wręcz karykaturalnej. Chwilami wręcz się wynaturza. Za to mięśniaki wyglądają świetnie. Todd najwyraźniej w trykociarzach czuje się jak ryba w wodzie. Na pewno strona graficzna jest o niebo lepsza, niż sieczka robiąca w tym albumie za scenariusz.

Tym bardziej, że kolory położył Steve Oliff. Jest to jedno z tych nazwisk, które czytelnik amerykańskich komiksów rozpoznaje bezbłędnie. Paleta tego komiksu to prawdziwa orgia barw, błyszcząca i pełna niesamowitej energii. W dodatku, co nie jest aż tak częste, kolory dobrane są z rozmysłem, smakiem, słowem - z głową. Chyba najlepszy element tej produkcji.

Nie wiem, co mam powiedzieć. Scenariusz to klisza na kliszy. Rysunki - pod warunkiem, że lubi się specyficzny styl McFarlane'a. Batman jest w tym komiksie idiotyczny.

W sumie, to produkcja tylko dla zagorzałych fanów. Ale zagorzały fan przeczyta wszystko. Polskiemu czytelnikowi na zachętę mogło wystarczyć to, że Mandragora wypuściła ten 56-stronicowy komiks za zaledwie 10 złotych. Można wybaczyć nawet to, że okładka się pościerała w ciągu kilku dni.

Pewnej nocy w mieście Gotham

scenariusz: John Byrne

grafika: John Byrne

tusz: Dick Giordano

kolory: Andrew Helfer

Wydanie polskie TM-Semic 1991; oprawa zeszytowa, 52 strony; 9.900 zł

Batman i Superman spotykali się wielokrotnie w swojej dośc długiej karierze. Współpracowali, a czasem współzawodniczyli. Dawno temu, na samym początku kariery tak niechlubnie zakończonej, wydawnictwo TM-Semic uraczyło nas dosyć wiekową historią o czymś, co wygląda na pierwsze spotkanie tej dwójki. I faktycznie, jest to chyba pierwsze ich spotkanie po restarcie DCU w czasie Kryzysu na Nieskończonych Ziemiach. Jak więc poznali się harcerzyk w czerwonej pelerynie z detektywem w granatowej?

O dziwo, obyło się jakimś cudem bez obowiązkowego w takiej sytuacji mordobicia, chociaż, nie ukrywajmy, mało brakowało, bo zbulwersowany metodami Mrocznego Rycerz przybysz z Kryptona był gotów właśnie odstawić naszego bohatera na posterunek w celu zaaresztowania go za bezlitosne bicie gothamskich oprychów.

Za scenariusz i rysunki odpowiada legendarny John Byrne. Przynajmniej tak twierdzi internet, bo w tamtych czasach TM-Semic pomijało informacje o autorach. Na bycie legendą raczej tym komiksem nie zasłużył, bo zaczyna się od mocno wątpliwego kiksa logistycznego.

Oto, aby powstrzymać Supermana przed wtrącaniem się w nieswoje sprawy Batman umieścił w mieście, na ciele niewinnej osoby, bombę, która eksploduje, gdy Kryptończyk naruszy otaczające gothamskiego mściciela pole siłowe. Chwała bogu Superman złapał najpierw za linę, a potem pozwolił sobie wytłumaczyć te proste fakty nim dotknął Gacego. Chwała bogu!

Zagadka, przed jaką stają jest dosyć prosta - oto pracownica muzeum, cierpiąca na popularną jakże miłość do pięknych rzeczy wykrada je i zastępuje zabójczymi gadżetami. Rozwiązanie zagadki jest dosyć proste dzięki super-słuchowi, laboratorium kryminalistycznemu w bagażniku sedana i odrobinie zmysłu kojarzenia.

Jest to raczej opowiastka skierowana do czytelnika młodszego, mniej wymagającego. A może, nikomu nie ubliżając, raczej nastawiona na czytelników Supermana niż pasjonatów zawikłanych zagadek detektywistycznych. Trochę to dziwi, bo powstała w roku 1986 - Byrne miał za sobą już dosyć długą i owocna karierę scenarzysty i to raczej spadek formy. Jeśli weźmiemy jeszcze pod uwagę, że z tego samego okresu pochodzi Powrót Mrocznego Rycerza Franka Millera, to można poczuć się trochę zawiedzionym.

Graficznie komiks prezentuje się przyzwoicie. Bez fajerwerków, ale Byrne zawsze należał do rysowników warsztatowo dobrych, sprawnych i mimo, że próżno szukać graficznych innowacji, to dla oka jest to lektura przyjemna. Przywodzi na myśl klimatem klasykę Batmana z poprzedzającej dekady.

Na pewno warto sięgnąć po ten komiks, bo, mimo pewnych fabularnych niedociągnięć, dosyć dobrze pokazuje okoliczności, w jakich spotkać się mogli dwaj najwięksi bohaterowie DC. Jak na współpracę, która potem miała przynieść nam Mrocznego rycerza nad Metropolis wydanego przez TM-Semic czy Najlepszych na świecie (o których to komiksach będą opowiadać dwa kolejne odcinki B180), jest to dobry start. "Człowiek godny uwagi ze wszech miar - myśli Bruce, spoglądając w niebo za odlatującym Kal-Elem - Kto wie, może w innej rzeczywistości mógłbym nazwać go przyjacielem?"

No i Batman, oczywiście, jak przystało na idealistę i obrońcę zwykłych obywateli, bombę ukrył w miejscu, gdzie jednak nikomu naprawdę niewinnemu krzywda stać się nie mogła. Gdzie, to przeczytajcie sami.

Mroczny Rycerz nad Metropolis

scenariusz: John Byrne, Dan Jurgens, Roger Stern

grafika: John Byrne, Dan Jurgens, Bob McLeod

tusz: Dick Giordano, Art. Thibert, Brett Breeding

kolory: Andrew Helfer

Wydanie polskie TM-Semic 1992; oprawa zeszytowa, 52 strony; 13.500 / 14.500 zł

Mroczny Rycerz nad Metropolis to trylogia, przedstawiająca wspólną przygodę Batmana i Supermana. Zaprezentował ją dawno temu, bo w połowie 1992 roku, TM-Semic na łamach miesięcznika Superman. Kiedy czytałem ją wtedy, wydawała się dużo lepsza.

Każdy z trzech odcinków stworzył osobny zespół, mamy więc tu trzech scenarzystów, trzech rysowników, a jednak całość jest w miarę spójna. Całość obsadzona jest w regularnym nurcie przygód Supermana, można jednak połapać się we wszystkim w miarę szybko dzięki komentarzom i retrospekcjom bohaterów.

Oto więc zbliża się proces Morgana Edge'a, członka Intergangu. Ta właśnie organizacja zamierza dokonać zamachu na Cat Grant, koleżankę redakcyjną Clarka Kenta, która ma być głównym świadkiem na procesie. Policja znajduje niezidentyfikowane ciało kobiety. W tym czasie Batman przypadkiem znajduje w Gotham radioaktywny pierścień, zaś Lex Luthor odkrywa, że brakuje jego pierścienia z kryptonitem. A gdzieś pomiędzy tymi wydarzeniami Kal-El wspomina tajemniczą kobietę z pierścieniem, która dała mu ostro popalić.

A ponieważ znamy już punkt zborny, dalej łatwo ustalić, co się stanie. Batman spotyka się z Supermanem, który jest oczywiście pełen obaw - w końcu Mroczny Rycerz działa poza prawem i harcerzyk nie ma ochoty tolerować jego metod. Okazuje się, że niezidentyfikowana denatka to ta sama kobieta, która napędziła stracha Superowi i dwójce bohaterów udaje się ustalić jej tożsamość. Tymczasem najemnicy Intergangu porywają Cat, zaś inny oddział napada na przyjęcie, na którym są akurat Luthor, Kent i Wayne. Mnóstwo zamieszania i zabawy.

W ostatniej części Dochodzi oczywiście do bijatyki ze złymi, Cat zostaje uratowana dosłownie w ostatniej chwili i wszystko, jak należy, kończy się happy endem. Zaś dzięki tej współpracy dwóch największych bohaterów DCU poznaje się na tyle, że Kal-El odwiedza Jaskinię Nietoperza i zostawia pod opieką Batmana pierścień z kryptonitu. Jak sam mówi, woli powierzyć go komuś, komu może zaufać. Dość długa była droga do tej chwili, od pierwszego ich spotkania pewnej nocy w mieście Gotham.

Graficznie jest przeciętnie. Ani zachwycająco, ani słabo. Ot, średnia, warsztatowo przyzwoita robota, bez cienia wirtuozerki. Do tego stopnia średnia, że nie widać nawet za bardzo różnic w stylu między poszczególnymi rozdziałami trylogii.

To jest historia Supermana i Mroczny Rycerz jest w niej gościem. I to widać - po wydarzeniach, po rozwiązaniach fabularnych. Ortodoksyjni fani Batmana mogą pewnie uznać, że ich ulubiony bohater został w niej strywializowany i może nawet trochę skarykaturyzowany. Podobnie, jak historia Byrne'a - teraz „Mroczny Rycerz nad Metropolis” sprawia dla mnie wrażenie odrobinę naiwnej opowieści. Może to specyfika postaci Supermana?

Co można dodać? TM-Semic. Jak by nie chwalić zasług i całej reszty, wydawnictwo to miało swoją specyfikę. Nie chodzi nawet o to, że na okładkę wybraną najgorszą z trzech w całej historii. Raczej mam na myśli beznadziejne, drewniane i kulejące tłumaczenie. Wygląda na to, że coś takiego jak korekta redakcyjna też było z gruntu obce zespołowi. No, ale w tamtych latach nie było zbyt wielu alternatyw.

Generations: An Imaginary Tale

scenariusz: John Byrne

grafika: John Byrne

kolory: Patricia Mulvihill

Wydanie brytyjskie Titan Books 2000; oprawa miękka, 192 strony; 10.99£

Sam pomysł komiksów spod znaku Elseworlds zwykle wystarczy, żeby mnie zainteresować. I w tym wypadku było podobnie. A, w dodatku, nie rozczarowałem się, mimo, że początkowo podszedłem do „Generations” sceptycznie, głównie ze względu na inne komiksy z Supermanem, nad którymi pracował Byrne.

„Generations” to monumentalna saga, która obejmuje całość ludzkiego życia, a potem sięga poza nie, bo obaj główni bohaterowie są, w zasadzie, nieśmiertelni. Pierwszy rozdział przedstawia ich spotkanie w 1939 roku, w Metropolis. Byrne postarał się, aby ta historia dopasowana była stylem i klimatem do komiksów z tamtego okresu, co widać zarówno w warstwie graficznej - Batman ma tu charakterystyczny kaptur ze sterczącymi na bok uszami, jaki rysował Bob Kane, zaś SUperman na inny, niedoskonały symbol na piersi, jak i w warstwie scenariuszowej - oto wielki robot, sterowany przez szalonego naukowca, atakuje miasto.

Kolejne rozdziały przesuwają wskazówki zegara o 10 lat naprzód. Pojawiają się znane postacie jak Joker, czy Luthor; zgodnie z duchem danej dekady pojawiają się nawet Bat-Mite i Mr. Mxyzptkl, a pod koniec historii - Ra's al Ghul.

Ale, co ważniejsze, pojawiają się kolejne pokolenia - Joel, syn Clarka i Lois, a chwilę później Bruce Jr. Przy tej okazji warto wspomnieć o ciekawym zabiegu, który wykonał Byrne - pani Wayne nie zostaje nigdzie pokazana, jest twarz zawsze pozostaje w cieniu, możemy więc jedynie domniemywać, czy to Julie, Silver, Vicky czy Selina. Rodzinny portret dopełnia Clark - wnuk Kal-Ela.

Zmiany dotyczą też świata otaczającego bohaterów: są łagry, jest wojna w Wietnamie, zmieniają się technologie. Pojawiają się również inne znane postacie, jak chociażby Kyle Rainer, który zastępuje Allana Scotta. Historia przedstawiona w „Generations” jest w rzeczywistości wycinkiem historii komiksów publikowanych przez DC.

Byrne nie odmówił sobie też wykorzystania pewnych zmieniających się elementów do celów dydaktycznych - Lois pali jak smok przez pierwsze rozdziały, co dawniej nie było w komiksach tabu bardziej zakazanym niż sutki. Ale, jak się szybko okazuje, dostaje w końcu raka. I kto tu mówił, że komiksy ogłupiają?

Jest w tej monumentalnej sadze wiele sztampy, ale podana jest tak, że w zasadzie nie zwraca się na to uwagi. Chodzi chyba po prostu o ponowne przeżycie pewnych dobrze znanych przygód. No i są też perełki, jak chociażby scena, w której mała Kara woła "Mamo, mamo, moje stopy!" "Co z nimi?" - pyta Lois "Unoszą się nad podłogą!"

Graficznie jest bardzo dobrze. Byrne'a w Polsce było tylko trochę, w początkowych numerach „Supermana”, potem w początkowych numerach „X-Men”, ale dla mnie wystarczyło, żeby go polubić, chociaż od tamtej pory jego kreska przeszła oczywiście ewolucję. Nadal jednak jest to warsztatowo bardzo dobra robota. Mimo rozciągnięcia sagi na dziesięciolecia i całej masy postaci - nie ma problemów z połapaniem się kto jest kto. Rysunki są dopracowane, pełne smaczków i szczegółów, a w dodatku Dick Grayson z bokobrodami wygląda przekomicznie.

Myślę, że duże znaczenie ma ty też fakt, że Byrne ilustrował własny scenariusz. Chyba po prostu twórcy autorskich historii czują, co i jak powinno być narysowane.

Spotykamy też w tym albumie Mulvihill, która tak sromotnie położyła kolory w „Rozbitym Mieście”. Tym, co zrobiła w „Generations” rehabilituje się w pełni.

Krótko podsumowując - jest to prawdopodobnie jeden z najlepszych Elseworldów, jakie zostały wydane. To nawet nie tyle alternatywna historia ze znanymi bohaterami, a wariacja na temat ich istnienia w prawdziwym świecie. Opowieść z rozmachem i wizją, jakich mało. Nieważne, czy lubicie Batmana, Supermana czy Elseworlds - to naprawdę warto przeczytać.

Batman / Daredevil: King of New York

scenariusz: Alan Grant

grafika: Eduardo Barreto

kolory: Matt Hollingsworth

Wydanie DC Comics 2000; oprawa miękka, 48 stron; 5.95$

Spotkania postaci należących do różnych wydawnictw są raczej rzadkością, ale kiedy mówimy o bohaterach tak słynnych, jak Batman i Daredevil, to można się było spodziewać, że sam potencjał przekona wydawców do stworzenia takiego komiksu.

No i cóż, doszło do tego i w zasadzie... Świat by chyba nie cierpiał, gdyby nie doszło.

Scenariuszem zajął się Alan Grant. Osobiście uważam go za jednego z najlepszych scenarzystów, jakich miał kiedykolwiek Batman, a jego run z Breyfogle'm jest uznawany przez wielu fanów na całym świecie za legendarny. Ale Alan chyba nie do końca radzi sobie z większą ilością postaci niż sam jeden Mroczny Rycerz.

A występów mamy tu sporo, bo cała akcja osnuta jest wokół działań Scarecrowa, zmierzających do przejęcia kontroli nad Nowym Jorkiem. Z adwersarzy Batmana pojawia się również Catwoman, podczas polowania na którą obaj bohaterowie się spotykają, głównie po to, aby wywiodła ich w pole i zmusiła do współpracy.

A, ponieważ to także historia o Matcie Murdochu, to nie mogło zabraknąć jednego z jego sztandarowych wrogów, czyli Kingpina.

Zapowiada się to wszystko jako bardzo widowiskowe, więc czemu uważam, że mogłoby nie być tego komiksu? Bo jest najzwyczajniej średniacki. Tak naprawdę od początku do końca niewiele, albo w zasadzie nic, w nim nie zaskakuje. Może jedynie to, że Batman zabrał Daredevila do Jaskini? Nawet ciekawy zabieg zamiany przeciwnikami w finałowej scenie rozgrywającej się na szczycie Statui Wolności jest mocno ograny.

A zgadnijcie, od czego zaczyna się spotkanie samotnych mścicieli? Otóż nie, nie zaczyna się od mordobicia. Chłopcy wprawdzie wchodzą w przepychankę, ale nie mają czasu jej dokończyć, bo muszą zacząć prać zbirów. No i wszystko jest niby OK, ale wszystko to już gdzieś było.

Stanowczo, Grant to facet, którego twórczość jest dramatycznie nierówna.

Od strony graficznej jest przyzwoicie, chociaż też bez rewelacji. Po „Video-przemocy” czy „Scar of the Bat” spodziewałbym się, że Barreto potrafi zrobić coś dużo lepszego, niż ten poprawny, ale nijaki komiks. Wszystko to, co spłynęło w tym albumie spod jego ręki jest jakieś ciężkie i brak temu dynamizmu. Być może zaważył tu fakt, że sam nakładał tusz? Nie wiem, często to poprawia ostateczny efekt, tym razem nie. Do tego, o ile bohaterowie płci męskiej, szczególnie zamaskowani są całkiem, całkiem (bo twarze wyglądają w tym albumie dosyć karykaturalnie), to Catwoman, nie dość, że wygląda chyba bardziej jak Batwoman, to jeszcze cierpi na typową chorobę "słabo rysuję kobiety", polegającą na podkreśleniu kobiecości poprzez ekspozycję drugorzędowych cech płciowych. To się pewnie bardzo podoba 12-letnim chłopakom. I pewnie tylko im, bo poza tym Catwoman przywodzi tu na myśl pewną finalistkę pewnego telewizyjnego talent show.

Co więc zrobić z tak pięknie rozpoczętym dniem, ekhem, komiksem? Przeczytać i zapomnieć. W zasadzie jestem przekonany, że to mogą być wyłącznie moje subiektywne odczucia, ale tak to miało miejsce w moim przypadku. Stoi sobie na półce w ramach ciekawostki, w sektorze "występy wspólne". I w odróżnieniu od kilku innych prac zarówno Granta jak i Barreto - kurzy się.

Batman / Demon

scenariusz: Alan Grant

grafika: David Roach

kolory: James Sinclair

Wydanie DC Comics 1996; oprawa miękka, 48 stron; 4.95$

Demon Etrigan, rymujący mieszkaniec piekła jest polskiemu czytelnikowi znany dosyć dobrze. Chociaż fani Batmana spotkali go chyba tylko w Elseworldzie „Zagłada Gotham”, to pojawił się również w „Sandmanie” czy „Hitmanie”.

Postać ze wszech miar ciekawa i warta uwagi. Zwłaszcza, jeśli jest dobrze napisana, a w albumie „Batman / Demon” zajął się tym Alan Grant. Szczęściem nie powtórzyły się wpadki z niesławnego „War Devil” ze Spawnem.

Jest wigilia Wszystkich Świętych, w Gotham ma miejsce kilka wstrząsających rytualnych morderstw. W trakcie rozwiązywania sprawy na drodze Batmana pojawia się nikt inny tylko rymujący i zabiera go na straszliwą wyprawę na dno piekieł.

I faktycznie, Wayne musi przejść przez piekło, a to za sprawą postaci, które w podziemnym świecie spotyka. Wszystkie mają mu coś do zarzucenia, począwszy od Abattoira, któremu noszący wtedy pelerynę Jean-Paul Valley pozwolił umrzeć, przez Jasona Todda, również obarczającego Wayne'a winą za swoją śmierć, aż po jeden z największych symboli mitologii Mrocznego Rycerza - czyli jego zamordowanych rodziców.

Na końcu podróży czeka oczywiście najtwardszy boss ze wszystkich poziomów, a jest nim Baal. Porównanie do gry komputerowej wrzucam tu celowo, bo samo zakończenie wędrówki przez piekło nie jest szczególnie wyszukane. W charakterze deus ex machina występuje tu śmieszny artefakt, oddanie i wściekłość Batmana. To psuje trochę cały, do tej pory pozytywny, efekt. Niestety, Grant trochę się potknął.

Rysunki stworzył David Roach. Osobiście wcześniej nie miałem okazji go poznać. Na pierwszy rzut oka grafika jest trochę dziwna, ale z biegiem czasu coraz bardziej przekonywałem się, że pasuje do opowieści. Jest w niej coś niepokojącego, co do historii o wyprawie do piekła pasuje wręcz świetnie. A sama kreska wygląda jak brudne skrzyżowanie Gulacy'ego z Aparo.

Kolory położył Alex Sinclair, człowiek, który często współpracuje z Samem Kiethem. Tam zwykle jest to orgia barw, ale facet zna się na rzeczy i wie, co gdzie pasuje. Kolorystyka albumu to brudne, złamane barwy, ziemiste odcienie, dużo brązów, szarości. Ma być strasznie, smutno i okropnie i tak faktycznie jest.

A przy omawianiu oprawy graficznej przestępstwem byłoby pominięcie dwustronicowej okładki. Rewelacyjną rozkładówkę stworzył Brian Stelfreeze, polskiemu czytelnikowi znany chociażby z przedruków okładek do serii „Shadow of the Bat”. Artysta ten ma niezwykle charakterystyczny, trudny do pomylenia styl, łączący kanciastą, twardą formę z prawdziwie oszałamiającym, malarskim wykończeniem. Po prawdzie, mnie do zakupu skusiła właśnie ta okładka.

Kilka słów podsumowania... Hm, jeżeli nie będziemy próbowali porównać tego albumu do innych występów Etrigana (mam tu na myśli, ze względu na tematykę, głównie „Nadzieję w piekle”, ale „Zagładę Gotham” również) to nie narazimy się na przykry zawód. Jak wspomniałem, końcówka nieco rozczarowuje, rozwiązanie jest trochę wydumane, ale sama historia czyta się dobrze. Widać, że Grant zna postać, która jest tu głównym bohaterem, chociaż sięga raczej do ikon jej mitologii, niż do prawdziwych smaczków.

Warto jednak. Chociażby dla samego Etrigana, który jest barwną i  dającą ogromne pole do popisu postacią.

Long Halloween

scenariusz: Jeph Loeb

grafika: Tim Sale

kolory: Gregory Wright

Wydanie DC Comics 1998; oprawa miękka, 368 stron; 19.85$

Niezwykle ciężko jest przedstawić krótko dzieło tak monumentalne, jak „Long Halloween”. Przymiotnik "long" w tytule jest tu jak najbardziej na miejscu, ponieważ jest to historia długa zarówno objętościowo, jak i pod względem czasu trwania akcji.

Komiks ten powstał w dawnych, dobrych czasach, kiedy Loeba można było uznać za świetnego scenarzystę, nim popadł w manierę robienia komiksów w stylu „Najlepsi na świecie”.

Duet Loeab/Sale pracował ze sobą już wcześniej, także przy Batmanie i znali się na rzeczy. Akcja została osadzona w millerowskim roku pierwszym, wkrótce po wydarzeniach, jakie rozegrały się w tamtej historii. Wszystko jest nowe i świeże. Jim Gordon jest jeszcze rudy, a nie siwy, Batman nadal nie wie, kto ukrywa się pod maską Catwoman, a prokurator okręgowy Harvey Dent to kochający mąż i prawdziwy przystojniak.

Zaczyna się niepozornie - od zabójstwa siostrzeńca jednego z najpotężniejszych gangsterów w Gotham. Rzymianin Falcone oczywiście podejmuje na tym etapie własne śledztwo, Gordon własne, aczkolwiek mniej zaangażowane, swoje własne także zaczyna Batman. Harvey Dent zaś... No cóż, Harvey Dent robi to, co uznaje za słuszne.

Tymczasem mijają dni, tygodnie, przechodzą z wolna w długie miesiące. Nadchodzą kolejne święta, a każde z nich znaczone jest kolejnym trupem. I coraz trudniej znaleźć wskazówki, kto może być świątecznym zabójcą. Tropy wskazują na coraz to inne osoby.

W „Długim Halloween” pojawia się wielu dobrych znajomych ze świata Batmana. Jest oczywiście Catwoman, grająca niepoślednią rolę, przewijająca się przez życie zarówno Batmana jak i Bruce'a, wplątana w rodzinę mafijną. Wraca zaniedbana, chociaż bardzo barwna postać jaką jest Calendar Man. Pojawiają się Riddler i Joker, ale gwiazdą tej układanki jest bez wątpienia Dent. Po mistrzowsku został tu zrealizowany kolejny raz motyw przemiany Denta w Two-Face'a, po zamachu na sali sądowej, gdzie został oblany kwasem i trwale oszpecony. Ale to zdarzenie to tylko kulminacja pewnego procesu. Podobnie jak w rewelacyjnym „The Eye of the Beholder” Helfera i Sprouse'a, tu przemiana zaczyna się dużo wcześniej. Obserwujemy Denta, jak po cichu zazdrości Batmanowi swobody działania. Widzimy, jak coś mrocznego i strasznego wciąga go i popycha do działań zupełnie nie przystających do prokuratora okręgowego.

W tym wszystkich jest jeszcze ogromna masa wątków pobocznych, bo w końcu Viti i Falcone to ogromne mafijne klany, zaś Dent i Gordon mają rodziny, przyjaciół, znajomych... Długie Halloween to parada dziesiątek barwnych postaci. Naprawdę, trzeba się pokłonić przed rozmachem wizji Loeba.

Graficznie jest to dzieło wymykające się ocenie. Tak, jak Kieth, tak i Sale jest artystą charakterystycznym. Albo ten styl się podoba, albo odrzuca. Jego wizja Mrocznego Rycerza jest naprawdę mroczna, jakby nierzeczywista, odrobinę demoniczna. Sale z niezwykłą łatwością przeskakuje od szczegółowych, drobiazgowo dopracowanych kadrów do kompletnych uproszczeń. Jego kreska jest nadzwyczaj dynamiczna, miejscami wydaje się żyć własnym życiem. Dodatkowo dołożył tu swój talent Gregory Wright, który w gronie kolorystów naprawdę się wyróżnia. Operuje kolorem z wyczuciem, ale i pewną dozą szaleństwa, świetnie uzupełniając wizję artysty. Od kompletnej kakofonii barw przechodzi nagle do całych sekwencji w zasadzie monochromatycznych. Jest to coś, co można oglądać w kółko, godzinami przewracając kolejne strony. 368 stron.

Tu nie ma co owijać w bawełnę. „Długie Halloween” to jedna z tych rzeczy w historii Batmana, bez której tracimy część jego wizji. To bohater stworzony z elementów - niczym wielofasetkowy kamień z każdym obrotem ujawnia inną stronę, inną wizję, inny portret stworzony przez kolejnego twórcę. Ale całkiem możliwe, że Mroczny Rycerz Loeba i Sale'a to jeden z najważniejszych nietoperzowych typów. W tym samym szeregu, co wizje Fingera i Kane'a, Millera czy Adamsa. Absolutnie lektura obowiązkowa.

Tylko dlaczego Catwoman w kostiumie wygląda tak okropnie i niekobieco? Dlaczego?!

Dark Victory

scenariusz: Jeph Loeb

grafika: Tim Sale

kolory: Gregory Wright

Wydanie DC Comics 2001; oprawa miękka, 388 stron; 19.99$

Reguła jest, że kontynuacje są raczej gorsze niż lepsze. W zasadzie wyjątki od tej reguły policzyć można na palcach. W przypadku „Dark Victory” mamy do czynienia z nielicznym wyjątkiem. Jest równie dobra, jak „Long Halloween”, z której czerpie inspirację.

Co więcej, nie trzeba znać oryginalnej historii, aby nacieszyć się tą, chociaż ta wynika z tamtej. Oto, po wydarzeniach, które rozgrywały się na przestrzeni poprzedniego roku, powraca niezidentyfikowany zabójca. Tym razem, zamiast strzelać, wiesza swoje ofiary. I nie ogranicza się już wyłącznie do gangsterów, ale zabija także policjantów. Pozornie schemat jest nie do rozpracowania - dobór ofiar jest chaotyczny i następuje według nieznanego klucza. Wskazówkami są jedynie kartki z grą w wisielca, znajdywane na ciele ofiar, a zawierające podziurawione podpowiedzi. Ani Gordon, ani nawet sam Batman nie są w stanie rozpracować motywów działania przestępcy.

Tymczasem Two-face ma się dobrze i postanawia dokończyć sprawy, które prowadził jako prokurator - wykrada swoją kartotekę, używając wejść w biurze obecnego prokuratora i prowadzi własne postępowania, ferując własne, arbitralne wyroki. Przez chwilę wszystko wskazuje na to, że to on może być tajemniczym zabójcą.

W tym wszystkim pojawia się także ostatni element układanki, który okazuje się być ostatecznie kluczem. Oto, na występie cyrkowym, Bruce Wayne jest świadkiem śmierci Graysonów, dwójki akrobatów, rodziców małego Dicka. Każdy czytelnik wie już, jak to się dalej potoczy i kto przygarnie osieroconego chłopca, ale dostajemy tu doskonale od nowa rozpracowany początek trwającego całe lata związku, w którym Grayson i Wayne zostają partnerami w walce ze zbrodnią. Nie mogło także zabraknąć Seliny Kyle, której niejasne powiązania z mafijną rodziną Falcone wychodzą wreszcie na jaw. To dzięki watkom tych dwóch osób Mroczny Rycerz rozpracowuje wreszcie tożsamość Wisielca. A jest to zagadka, na którą odpowiedź jest dosyć zaskakująca i do samego końca niepewna.

Oprócz tego jest oczywiście cała masa występów gościnnych - w zasadzie spotykamy całą etatową obsadę cel z Azylu Arkham, która pracuje dla Two-Face'a, wspomagając go w jego zbrodniczo-prawnym, wynaturzonym procederze.

„Dark Victory” to historia mocno zamotana, mroczna, wciągająca, jest w niej dużo pobocznych wątków, które zaciemniają i gmatwają akcję, aż do wielkiego finału. Zostawia też czytelnika z poczucie, że zwycięstwo dobrych facetów jest nawet nie tyle mroczne, co bardzo gorzkie i jak często bywa w tej nieustającej wojnie - połowiczne i tymczasowe. Loeb kolejny raz pokazał,że jest w stanie stworzyć ciężką, ale doskonałą opowieść o Batmanie, jakim był on w swoich najlepszych latach - o prawdziwym Mrocznym Detektywie. Żadnych gadżetów, pierdoł i całej reszty, która tak odpychała w „Hushu”.

Graficznie album trzyma poziom poprzednika - tworzyła go ta sama ekipa. Może tylko jest jeszcze bardziej mrocznie; doskonałe kolory, zapierające dech w piersiach kadrowanie i rozkładówki, to wszystko sprawia, że „Dark Victory” to prawdziwa uczta dla oczu.

Jeżeli sięgnęliście po „Long Halloween”, to nie możecie przejść obojętnie obok „Dark Victory”. Po prosty wypada wiedzieć, jak skończyły się pewnie niedopowiedziane sprawy z tamtej historii. Jest to naprawdę jeden z lepszych albumów w kilkudziesięcioletnej historii Batmana.

Thrillkiller

scenariusz: Howard Chaykin

grafika: Dan Brereton

Wydanie brytyjskie Titan Books 1998; oprawa miękka, 128 stron; £8,99

Mogę z całym spokojem powiedzieć, że „Thrillkiller” to jeden z lepszych Elseworldów. Trudno jest mi jednoznacznie wskazać dlaczego, bo tych przyczyn jest kilka, więc postaram się je krótko i sensownie wyłożyć.

Howard Chaykin to scenarzysta, którego fani Batmana, również polscy, mieli okazję poznać z dobrej strony. Tworzy historie na pozór proste i nieskomplikowane, ale zwykle niebanalne i wciągające. I tak samo było tu.

Tomik, który mam na warsztacie to tak naprawdę dwa komiksy zrobione przez ten sam tandem. Pierwszym z nich jest trzyczęściowa miniseria, rozgrywająca się w roku 1961. To dziwny rok, kiedy zmieniają się dekady, odchodzi w niepamięć Ameryka McCarthyzmu, ale nie nadeszła jeszcze rewolucja dzieci-kwiatów.

Policja w Gotham to potworny ściek. Wszyscy biorą i w zasadzie prócz odznak niewiele różni ich od klasycznych złoczyńców. Pewnego dnia zaczyna się im dawać we znaki dwójka przebranych awanturników, nazywających siebie Batgirl i Robin.

James Gordon na ma głowie wyjątkowo dużo problemów, szczególnie ze swoją córką, która porzuciła dom, nie szanuje ojca, a do tego prowadza się z byłym artystą cyrkowym, młodym Richartem Graustarkiem. Jedyną osobą, na której Gordon może jeszcze polegać w swoi wydziale jest osierocony syn zbankrutowanych przemysłowców, biedny jak mysz, ale za to uczciwy, detektyw pierwszej klasy Bruce Wayne. To właśnie jemu dostaje się zadanie namierzenia dwójki kolorowych mścicieli, a w drugiej kolejności, wyplenienia korupcji w szeregach gothamskiej policji.

Chaykin naprawdę rozwija w tej historii skrzydła. W mało którym Elseworldzie zdarza się, aby przedstawiono tak wiele oryginalnego uniwersum, ale w tak odmienny sposób. W starej posiadłości Waynów, wykupionej przez fundację, bazę operacyjną urządziła sobie wyrodna córka policjanta, znana na mieście jako Batgirl. Harvey Dent jest prokuratorem okręgowym i jest piękny jak Apollo. Za to szeregi skorumpowanych gliniarzy zasila niejaki Sands, przyjemniaczek o połowie twarzy oszpeconej na skutek wypadku. Zaś pewna pracująca dla gangsterów dama wyróżnia się niezwykle bladą, wręcz białą karnacją, ustami godnymi Julii Roberts i niecodzienie, bo na zielono, ufarbowanymi włosami. To zresztą nie koniec starych znajomych. Lance, Harper i parę innych postaci przewijają się przez karty „Thrillkillera” zaskakując nas swoimi rolami w tej wersji nietoperzowego mitu. Świetna, szybka akcja, wykorzystująca mnóstwo znanych motywów sprawia, że ten komiks powinien być ilustracją motto całej linii: postacie tak znajome, jak dzień wczorajszy, wydają się świeże, jak dzień jutrzejszy.

Ale tym, co w pierwszej kolejności zwróciło moją uwagę, jest oprawa graficzna. Nie znałem wcześniej żadnych prac Breretona i aż sam się dziwię. Świetne, realistyczne malowane w pełnym kolorze ilustracje przyciągają oko starannością, realizmem i ekspresją. Świetna forma, doskonały dobór palety i niezwykły dynamizm ilustracji, ujęty w karby dosyć statycznego i klasycznego w duchu kadrowania dają niezwykły efekt. Dodatkowego dynamizmu dodają stronom dymki dialogowe i narracyjne, oraz pojedyncze, dynamiczne elementy. Pod względem potraktowania realizmu, Brereton przypomina jednego z moich ulubieńców, czyli Hamptona, ale ekspresja godna jest znanego u nas z okładek semicowskiej serii Stelfreeza. Prawdziwa radość dla oczu.

Przeczytać koniecznie - tyle mogę powiedzieć. Kupić - najlepiej wydanie brytyjskie, zawierające wszystkie cztery opowieści i przeczytać. Każdy fan Elseworldów, i nie tylko Elseworldów, z pewnością ma czego żałować, jeśli jeszcze tej historii nie zna.

Castle of the Bat

scenariusz: Jack C. Harris

grafika: Bo Hampton

Wydanie DC Comics 1994; oprawa miękka, 64 strony; $5.95

„Castle of the Bat” to klasyka. Nie dlatego, że ten komiks jest aż tak dobry, że trafia automatycznie do kanonu komiksu amerykańskiego, chociaż jest naprawdę dobry, ale dlatego, że odwołuje się do klasyki, w tym wypadku literackiej.

Jest to bowiem wariacja na temat słynnej powieści Mary Shelley, czyli Frankensteina.

I to wariacja nie byle jaka. Oto młody, obiecujący naukowiec, Bruce Wayne, outsider skłócony ze środowiskiem medycznym, który w swoim zamku prowadzi podejrzane eksperymenty. Towarzyszy mu w tej odosobnionej pracowni jedynie garbaty sługa, Alfredo. Reszta miejscowego światka naukowego ma do Wayne'a stosunek raczej krytyczny. Szczególnie Dr Seltsam, który uważa eksperymenty młodego lekarza za bliższe czarnej magii niż nauce.

Tymczasem ten prowadzi swoje badania nad przepływem impulsów elektrycznych w żywych organizmach w bardzo konkretnym celu - pragnie przywrócić do świata żywych swojego ojca, który wiele lat wcześniej został zabity na gościńcu przez zamaskowanego bandytę.

Razem z bohaterem komiksu zagłębiamy się coraz bardziej w mroczne zakamarki jego laboratorium, w którym powstaje z zaświatów człowiek-nietoperz, niesamowity elektryczny zombie, Thomas Wayne przywrócony światu elektrycznością i czarną nauką. Jego wizerunek, stworzony w tym komiksie, to czytelny hołd dla postaci potwora stworzonego przez Frankensteina w filmie z 1931 roku.

Tymczasem Bruce nie jest jedyną osobą, która prowadzi podejrzane eksperymenty. Dr Seltsam, jak się okazuje, od lat w tajemnicy przed władzami miejscowego uniwersytetu prowadzi własne prace, jeszcze straszniejsze i potworniejsze niż wszystko, co dzieje się w zamku Wayne'a.

Jak przystało na opowieść gotycką nie może zabraknąć także emocji innego rodzaju. Prócz Alfredo, pojawia się w niej także narzeczona Bruce'a, Fraulein Julia Lavenza, oparta bezpośrednio o postać Elisabeth z literackiego pierwowzoru. Nie zabrakło także dzielnego stróża prawa - burgermeister Gordon, pierwotnie gotów poprowadzić nagonkę z pochodniami, aby położyć kres wynaturzeniom, orientuje się kto tak naprawdę dopuszcza się tu niegodziwości i po czyjej stronie powinna stanąć sprawiedliwość.

Nie zabrakło oczywiście żądnego krwi tłumu z pochodniami i wielu innych smaczków, przerzucających nas między komiksowym rodowodem Batmana, literacką fikcją Shelley i jej ekranizacjami.

Z tymi ostatnimi ma ten komiks wiele wspólnego również ze względu na niezwykłą oprawę graficzną. Bo Hampton, brat Scotta, jednego z moich ulubionych twórców,  stworzył go w technice akwareli. Strony komiksu zapełniają realistyczne, przepięknie namalowane ujęcia, pełne niepokojącej, mrocznej aury, jednocześnie bardzo delikatne ze względu na użytą technikę i niezwykle ekspresyjne. Pełne uroku i siły wyrazu, przypominają chociażby Erica Campbella z innego komiksu spod szyldu Elseworlds – „The Order of Beasts”, czy zapierające dech w piersiach popisy drugiego z Hamptonów. Wiele z tych kadrów mogłoby pełnić spokojnie funkcję samodzielnych miniatur.

Możliwe, że to tylko moje osobiste uwielbienie dla takiej, a nie innej techniki, ale jeśli ktoś lubi komiksy malowane, to z pewnością jest to pozycja, której nie należy pominąć.

Warto też wczytać się w opowieść, w jej dialogi i meandry, aby dotrzeć do ogromnej masy smaczków, nawiązań i odniesień, które Harris umieścił w scenariuszu.

Z pewnością jest to jeden z mniej może znanych, ale na pewno ciekawszych albumów z alternatywnych wizji Człowieka-nietoperza.

Holy Terror

scenariusz: Alan Brenert

grafika: Norm Breyfogle

kolor: Lovern Kindzierski

Wydanie DC Comics 1991; oprawa miękka, 64 strony; $4.95

Alan Brennert to uznany scenarzysta, który ma na swoim koncie pracę przy seriach „Detective Comics”, „The Brave and The Bold” czy „Secret Origins”. Jest też scenarzystą i producentem telewizyjnym, więc, najwyraźniej, na pisaniu się zna.

I komiks „Holy Terror” zdaje się to potwierdzać. Czasy? Obecne. Miejsce? Ameryka. Ustrój? Hegemonia religijna. Witajcie w świecie, gdzie prawem jest Słowo Boże, a wszelkiej maści odszczepieńcy, którzy posiadają szatańskie moce, takie jak latanie, szybkie bieganie czy inne nieboskie umiejętności są poddawani sądowi i eksperymentom przez współczesną inkwizycję.

Nie tylko oni zresztą, bo wszelkiej maści odszczepieńcy, zboczeńcy i zwyrodnialcy, jak geje, kobiety upadłe i cała reszta tego plugawego diabelskiego pomiotu zamykani są w obozach resocjalizacyjnych, których nie powstydziliby się naziści. Nie dość, że to właśnie w takim świecie przyszło żyć Bruce'owi, to jeszcze jego rodzice zostali zabici w ulicznym napadzie. Postanawia więc poświęcić swoje życie służbie.

W przeddzień przyjęcia święceń kapłańskich odwiedza go jednak inkwizytor Gordon, który ujawnia straszną prawdę - państwo Wayne zostali zamordowani na polecenie rządu za pomoc grzesznikom i odszczepieńcom.

Bruce przyodziewa więc szaty kapłańskie, ale wie już, że gdzieś, wysoko w hierarchii, zasiadają w Komnacie Gwiazd starcy, którzy zabili jego rodziców. Przywdziewa więc także stary strój demona, którego jego ojciec użył wiele lat wcześniej do odegrania roli w misterium.

Oprawą graficzną zajął się doskonale znany polskiemu czytelnikowi Norm Breyfogle. Jego praca nad Batmanem trwała nieprzerwanie przez 6 lat - najpierw w „Detective Comics”, potem w „Batman”, aż wreszcie w „Shadow of The Bat”. W Ameryce zdobył ogromne uznanie czytelników po swoim runie z Alanem Grantem, którego spore fragmenty mogliśmy poczytać w komiksach TM-Semic we wczesnych latach 90-tych.

W „Holy Terror” prezentuje poziom, jaki mieliśmy okazję zobaczyć chociażby w historii „Ostatni Arkham”. Jest to pełna niepohamowanej energii, dynamiczna kreska z ekspresyjnym kadrowaniem. Historia toczy się płynnie i zgrabnie zabiera nas ze strony na stronę, wciągając coraz bardziej.

Należy zwrócić uwagę na przeprojektowany strój nietoperza - Norm wprowadził bardzo niewiele poprawek, dotyczą one głównie symbolu i detali wykończenia - niektóre z nich naprawdę zaskakujące, jak chociażby koloratka - ale czynią one strój jeszcze bardziej mrocznym, jeszcze bardziej demonicznym.

Kolory położył uznany fachowiec w tej branży, Lovern Kindzierski, polskiemu czytelnikowi znany chociażby z „Lobo: Ostatni Czarnian” czy „Miecz Azraela". Trudno nazwać je oszałamiającymi, ale dobrze pasują do całej opowieści.

Ten komiks to komiks straszny. Przeraża głównie dlatego, że wizja ta jest bardzo realistyczna i niestety bardzo prawdopodobna. Brennert dotyka tutaj, zasłaniając się superbohaterskim sztafażem, głębszego problemu - korupcji, degeneracji instytucji państwa, strachu przed wszystkim, co odmienne. I dążenia do wytępienia każdego, kto nie przystaje do wzorca. Jest to bardzo demoniczny i mocno przerysowany obraz współczesnych religii, ale, niestety, nie jest nieprawdziwy.

A jeśli nawet kogoś nie interesują głębsze treści przemycane pod peleryną, to na pewno zainteresuje was spotkanie z pewną kuloodporną ofiarą eksperymentów, którą bogobojni farmerzy z Kansas oddali kościołowi, gdy sam szatan zesłał chłopca prosto z nieba na ich pole. W tajnym ośrodku badawczym jest zresztą takich znajomych postaci dużo więcej...

Przy okazji należy napomknąć o jednym z bardziej poronionych projektów Franka Millera, często mylonym z tym albumem ze względu na tytuł „Holy Terror, Batman”. Nieoficjalnie nazywa się go „Batman vs. Osama” i samo to chyba - mówi już wszystko. Ten pierwszy czytać, ten drugi - cóż, jest nadzieja, że nigdy się nie pojawi. Na razie ma tylko kilkuletnie opóźnienie.

Black Masterpiece

scenariusz: Doug Moench

rysunki: Frederico Cueva

tusz: Alberto Pez

kolor: Phil Allen

Wydanie DC Comics 1994; oprawa miękka, 56 stron; $2.95

Usiądźcie spokojnie i zastanówcie się, co by było, gdyby Leonardo da Vinci miał pewnego młodego pomocnika imieniem Tomas. Młodzieniec ten, to sierota, syn zabitych w napadzie Medyceuszy, którzy byli mecenasami wielkiego twórcy. W zamian za utrzymanie wsparcia finansowego zażyczył sobie zostać uczniem wielkiego mistrza renesansu.

Tymczasem we współczesnym Gotham szajce bandytów udaje się przechwycić transport, którym przewożona jest z Luwru Mona Lisa. Batman wpada na ich trop stosunkowo szybko, jak się zdaje, obejdzie się bez niespodzianek.

Tymczasem z powrotem w renesansie, młoda i piękna modelka Leonarda, La Giocconda, sprowadza tarapaty nie tylko na swoją głowę. Zazdrosny mąż postanawia uwięzić ją w wieży, ale nie koniec na tym - wyciąga także rękę po fortunę domu Medyków. I nie jest zaskoczeniem fakt, że pomaga mu w tym rzezimieszek, którego twarz doskonale zapamiętał młody Tomas, gdy klęczał na bruku obok zabitych rodziców. Postanawia więc dokonać zemsty, a pomóc mu w tym mają wynalazki mistrza Da Vinci - latająca machina, ogniste pociski i kilka innych, równie przydatnych drobiazgów.

Tymczasem w Gotham szef szajki odkrywa niezwykły szczegół - słynny obraz to pentimento; pod warstwą farby kryje się kolejna, zamalowana być może przez samego mistrza. Złodziejom nie jest jednak dane się o tym przekonać, bo dopada ich pewien facet w pelerynie. Czytelnik ma więcej szczęścia i zostaje dopuszczony do tajemnicy.

Scenariuszowo ten Elseworlds plasuje się raczej w środku stawki i daleko mu do górnej półki zarówno historii alternatywnych jak i komiksów z Gacym w ogóle. Warto jednak zwrócić uwagę na niezwykłe połączenie - światy Tomasa Medyceusza i Bruce'a Wayne splatają się ze sobą. Odległe o kontynenty i wieki postacie łączy symbol, który wybrali, motyw działania i arcydzieło renesansowej sztuki.

Z pewnością trzeba pochwalić Douga Moencha, któremu udało się dość sprawnie poprzeplatać dwie, na dobrą sprawę zupełnie oddzielne, historie, w taki sposób, że da się je z przyjemnością czytać. Historie alternatywne nie są mu obce, chociaż jego Elseworldsy to zwykle horrory, przesiąknięte krwią i magicznymi stworami. Dobrze wiedzieć, że prócz nich i prócz przygód glin z Gotham potrafi także napisać coś innego.

Graficznie jest przyzwoicie, ale też bez fajerwerków. Federico Cueva to nazwisko, którego wcześniej nie spotkałem. Ma styl tyleż ciekawy, co denerwujący. Posługuje się płynną kreską o zmiennej grubości, co, w zależności od upodobań czytelnika, może w równym stopniu się podobać co odstraszać.

Ponieważ komiks powstał w pierwszej połowie lat 90-tych, nie należy się też spodziewać objawienia kolorystycznego. Pan Pez wykonał zwyczajną jak na tamten okres robotę.

Dodatkową atrakcją będzie na pewno, przynajmniej dla niektórych, okładka Mike'a Mignoli. Jeśli chodzi o mnie osobiście, to mam wrażenie, że narysował ją w biegu, gdzieś w przerwie na lunch. Brak jej jakiejkolwiek kompozycji i jest generalnie nieciekawa.

Trudno jest mi wydać jednoznaczną ocenę te historii. Z jednej strony jej kompozycja i postacie to bardzo dobre, ciekawe elementy, z drugiej - jest po prostu przeciętna. Zadowolę się więc standardowym stwierdzeniem w tej sytuacji - fani Elseworlds powinni ją przeczytać. Bardziej konserwatywni czytelnicy Batmana mogą z niej spokojnie zrezygnować.

Gotham w świetle lamp gazowych

scenariusz: Brian Augustyn

rysunki: Mike Mignola

tusz: P. Craig Russel

kolor: David Hornung

Wydanie polskie Egmont 2004; oprawa miękka, 48 stron; 16,90 zł

„Gotham w świetle lamp gazowych to Elseworlds” niezwykły. Mimo, że na okładce nie pojawił się znak tej linii, uznaje się go za pierwszy komiks z serii.

Za ten album, który dał potem życie prawdopodobnie jednej z najciekawszych inicjatyw komiksowych w historii, odpowiadają dwaj panowie: Brian Augustyn, przez wiele lat edytor, a także scenarzysta, głównie takich tytułów jak „The Flash”, „Justice League” czy „Imperial Guard”; oraz Mike Mignola, którego nikomu, a na pewno czytelnikowi polskiemu, przedstawiać nie trzeba, najlepiej znany jako twórca Hellboya.

Opowieść, którą snują, plasuje się w nurcie popularnym szczególnie w wypracowaniach z polskiego w klasach nauczania początkowego - jest to wariacja na temat "dalsze losy bohatera". W odróżnieniu jednak od wypracowaniowej wylęgarni grafomaństwa, tu mamy całkiem przekonująco i solidnie opracowany thriller kryminalny, dość makabryczną intrygę, w dodatku doskonale wpisaną w mitologię pewnego nocnego awanturnika w pelerynie.

Oto, po wielu latach, spędzonych między innymi na pobieraniu nauk u doktora Freuda, do Stanów wraca młody milioner, Bruce Wayne. Na statku spotyka także swego wuja, Jakuba, przyjaciela jego rodziców, dodajmy, że zamordowanych w dzieciństwie na oczach małego Bruce'a.

Tymczasem powrót do Gotham nie jest aż tak radosną okolicznością, jak można by to sobie wyobrażać. Już wkrótce w mieście zaczynają ginąć kobiety - modus operandi pasuje do niedawnej sprawy angielskiego seryjnego mordercy, nazywanego Kubą Rozpruwaczem. Nie koniec na tym - w nocy, na ulicach, pojawia się niezwykły, potworny człowiek, przebrany za gigantycznego nietoperza. Komisarz Tolliver uważa, że to jedna i ta sama osoba. Inspektor Gordon ma trochę odmienne zdanie. Musi je szybko zrewidować, kiedy okazuje się, że przy młodym dziedzicu fortuny Wayne'ów znalezione zostaje narzędzie zbrodni.

To właśnie wątpliwości Gordona, pomoc wiernego Alfreda i wspomniane narzędzie zbrodni pozwalają zamaskowanemu Człowiekowi Nietoperzowi ustalić prawdziwego zabójcę. Prawda jest zaskakująca i niezwykle bolesna, tym bardziej, że wraz z sekretem tożsamości Kuby Rozpruwacza na światło dzienne wypływa inna, dużo starsza i dużo tragiczniejsza tajemnica.

Rysunki Mike'a Mignoli należą do tej trudnej do zakwalifikowania grupy, która budzi zachwyt lub niechęć w równym stopniu. Jego kreska może wydać się z pozoru kanciasta i chwilami nawet zbytnio uproszczona, ale w tych twardych, mocno i pewnie poprowadzonych liniach kryje się niezwykła siła wyrazu. Być może cechują się one mniejszym dynamizmem niż prace niektórych innych rysowników, szczególnie młodszego pokolenia, ale nadrabiają i deklasują je czymś o wiele ważniejszym w takim komiksie, jak ten. Nikt, tak jak Mignola, nie potrafi stworzyć rysunków wprowadzających atmosferę napięcia i narastającego strachu. Strona po stronie zagłębiamy się w tę opowieść, bezwiednie poddając się świetnie poprowadzonej narracji, nie zdając sobie nawet sprawy, kiedy włos podnosi się nam na karku.

To rzadka i niezwykle cenna umiejętność, co Mignola wielokrotnie już udowodnił, rysując wiele opowieści z Mrocznym Rycerzem, jak chociażby hołubione także u nas „Sanctum”.

Jest to jeden z lepszych Elsewordlsów i jeden z lepszych albumów z Batmanem wydanych w Polsce. Jeżeli jeszcze go nie znacie, to powinniście to czym prędzej nadrobić.

Bez. Żadnych. Dyskusji.

Dark Knight Dynasty

scenariusz: Mike W. Barr

grafika: Scott Hampton, Gary Frank, Cam Smith, Scott McDaniel, Bill Sienkiewicz

kolor: Ian Hannin, Alex Bleyaert, Robert Ro, Matt Hollingsworth

Wydanie DC Comics 1997; oprawa miękka, 48 stron; $14.95

Mike Barr to facet, który z Batmanem zaznajomiony jest dosyć dobrze. Pisał historie z tą postacią mniej więcej od połowy lat 70-tych. Odpowiada między innymi za poczęcie dziecka Bruce'a i Talii i za współpracę Batmana z The Outsiders.

„Dark Knight Dynasty” to niesamowite przedsięwzięcie. W antologii tej poznajemy aż trójkę rycerzy, posługujących się symbolem nietoperza.

Pierwszym z nich jest Joshua Wainwright, protoplasta rodu, sportretowany w epizodzie „Dark Past”. W czasie wypraw krzyżowych, w dalekim kraju, natyka się na szatańską warownię czarnoksiężnika imieniem Vandal Savage. Towarzyszy mu kobieta, potrafiąca przyjąć kształt tygrysicy i dziwaczne, humanoidalne sługi.

Joshua, jak przystało na prawego rycerza, nie może pozwolić na czarnoksięskie bezeceństwa i udaje mu się pokonać Vandala. Nie wie jednak, że ten jest nieśmiertelny i jego spadkobiercy jeszcze przez wiele wieków będą zmagać się z potężnym przeciwnikiem.

Autorem oprawy graficznej do tej historii jest Scott Hampton. Nie sądzę, żebym mógł dodać coś ponad to, co powiedziałem o nim przy okazji „Night Cries”. Tutaj stosuje trochę inną technikę, używa linii wypełnionej akwarelami, czasem tylko pozwalając sobie na kadry w pełni malarskie. Ta technika, sprawiająca chwilami wrażenie brudnej, doskonale oddaje ducha rycerskiej opowieści.

W kolejnym epizodzie, zatytułowanym „Dark Present”, spotykamy naszego dobrego znajomego, Bruce'a Wayne'a. Jest bardzo szczęśliwy, bo właśnie bierze ślub z Julie, jest dziedzicem gigantycznej fortuny rodu i ma przy sobie kochających rodziców. Niestety, są to ostatnie chwile jego szczęścia.

Już wkrótce okazuje się, że jeden z jego bliskich współpracowników koordynujących kosmiczną akcję ratunkową ma swoje własne, dużo dla niego ważniejsze cele. Aby je osiągnąć, nie zawaha się zabijać, tym bardziej, że jego partnerką jest ukrywająca się w przebraniu stracha na wróble kobieta, która potrafi przerazić każdego, a której ofiarą padają rodzice Bruce'a.

Zainspirowany rodzinną legendą o dzielnym rycerzu Joshui, młody milioner przywdziewa wzorowany na stroju swojego przodka własny strój nietoperza i rusza do walki. Nie wie, że Vandal Savage zawsze wygrywa.

Oprawa graficzna tego epizodu należy do grupy tych nowoczesnych, pełnych wodotrysków, dopracowanych rysunków, jakie przyszły wraz z Image Comics i rewolucją w kolorowaniu, jaką przyniosła postępująca komputeryzacja. Bardzo dobra, poprawna, przyjemna i całkowicie bezpłciowa kreska, dokładnie taka sama, jak w tysiącach innych tego typu albumów. Cieszy oko, ale nie jest niczym, co mogłoby zapaść w pamięć na dłużej.

„Dark Future” to ostatnia część sagi, przynosząca nam rozwiązanie. Tym razem do walki z Vandalem staje Brenna, spadkobierczyni rodu Waynów, które przekopując się przez ruiny dawnej rodzinnej posiadłości w Dolnym Gotham odkrywa dość dobrze zachowaną jaskinię, a w niej niezwykle ciekawe zapiski, sprzęt i wiele innych rzeczy.

W mieście tymczasem zamieszanie sieje człowiek, nazywający siebie Prorok. Chociaż Batgirl tego nie wie, rachunki, jakie ma do wyrównania z tym osobnikiem sięgają całe wieki wstecz, a ma on na koncie przedwczesną śmierć wielu męskich potomków rodu. Ona jest pierwszą, która przeżyła starcie z Vandalem. I chociaż on sam nie zostaje pokonany, to znika ostatecznie z tego świata.

Oprawą ostatniego epizodu zajęli się panowie McDaniell i Sienkiewicz i sądzę, że większości te nazwiska znane są dość dobrze. Bardzo dobre wrażenie robi skontrastowanie futurystycznej opowieści z grubą, ciężką, bardzo gęstą i brudną kreską, dzięki której wiemy od razu, że przyszłość ta nie jest bynajmniej świetlana. Świetnie wygląda też przeprojektowany strój nietoperza.

Gdybym miał krótko podsumować ten zbiór, to jest on trochę nierówny. Przeszłość i przyszłość w opowieściach Barra wypadają dużo, dużo lepiej niż dość miałka i sztampowa teraźniejszość. Podobnie jest z oprawą graficzną, o ile Hamptona uwielbiam tak czy siak i nie dał mi tu powodu do zmiany zdania; o ile McDaniel i Sienkiewicz stworzyli klimatyczne, nastrojowe ilustracje, to panowie Frank i Smith spłodzili produkt nijaki, całkiem bez charakteru. W takim towarzystwie to poważny zarzut.

To album przede wszystkim dla fanów alternatywnych wersji, chociaż nie tylko. Spodoba się także tym, którym spodobało się „Black&White” - opowiada po prostu legendy z kraju nietoperza. I opowiada je dobrze.

The Order of Beasts

scenariusz: Eddie Campbell, Daren White

grafika: Eddie Campbell

Wydanie DC Comics 2004; oprawa miękka, 48 stron; $5.95

Tym, co przykuło moją uwagę do albumu „The Order of Beasts”, poza oczywiście faktem, że to Elseworlds, a ja konsekwentnie dążę do posiadania wszystkich albumów tej linii z Gackiem, była grafika. A konkretnie osoba jej autora, Eddiego Campbella. Dla tych, którym to nazwisko nic nie mówi podpowiem jedynie, że to on zilustrował „From Hell” do scenariusza Alana Moore'a. Tym razem tworzył ilustracje do własnego scenariusza.

Są lata trzydzieste, w powietrzu czuć już zbliżającą się wojnę, ale Anglia nadal jest spokojna. Właśnie z wizytą przyjechał amerykański milioner, Bruce Wayne. Jeden z jego znajomych, sir Rodney Fairfax, to bywalec pewnego sekretnego towarzystwa, przebierającego się za zwierzęta aby oddawać się radosnemu knuciu i uciechom kulinarnym i cielesnym. Nie wiedzą jednak, że w ich szeregach znajdują się członkowie innej, tym bardziej sekretnej organizacji, wierzącej w przewodnictwo rosnącego w siłę niemieckiego wodza z grzywką i wąsikiem. Jak to bywa często w czasie agenturalnej podziemnej działalności jeden z nich rozstaje się z życiem w sposób raczej gwałtowny i przedwczesny.

W tej właśnie chwili do akcji wkracza alter ego amerykańskiego filistra, czyli zamaskowany Batman. Nie dziwi fakt, że przebierająca się za zwierzaki grupa postanawia poprosić tego, najwyraźniej bardzo im zwyczajami bliskiego, detektywa o pomoc.

Oczywiście w tym brytyjskich wojażach Bruce'a nie mogło zabraknąć pięknej kobiety, więc w całą akcję wplątana jest piosenkarka Edith, piękna i młoda córka sir Fairfaxa.

W „The Order of Beasts” Campbell prezentuje całkiem inny typ rysunku niż we „From Hell”, ale nadal jest to prawdziwa uczta dla oczu. Wykonane ołówkiem szkice są pokolorowane akwarelami, dając, mimo pewnych obecnych w kresce uproszczeń, wrażenie jednocześnie niezwykłego realizmu i momentami jednak przywodząc na myśl dziecięce rysunki.

Klasyczne w duchu kadrowanie, chwilami przerywane całostronicowym panelem albo otwartym kadrem, sprawia, że lektura tego dość w sumie cienkiego tomiku mija bardzo szybko i sprawnie. Aż trochę szkoda, że tak szybko.

Jest kilka ciekawostek, na które warto zwrócić uwagę, jak chociażby ta, że Eddie Campbell musiał zarejestrować własną firmę, aby móc dla DC wydać autorski komiks. Takie ponoć w tamtych czasach były regulacje amerykańskiego giganta.

A dla tych, którzy jak ja lubią Elseworldsowe wariacje na temat stroju nietoperza druga ciekawostka: Batman wygląda jak Batman. Strój w tym albumie nie różni się niczym od wersji klasycznej, prócz jednego, jednocześnie małego i ogromnego szczegółu. Nie ma majtek naciągniętych na spodnie.

Stanowczo, nie wolno tego przegapić!

Tales of the Demon

scenariusz: Dennis O’Neil

rysunki: Bob Brown, Neal Adams, Irv Novick, Michael Golden, Don Newton

tusz: Dick Giordano, Dan Adkins

kolory: James Roschell, Cory Adams, Sno Cone

Wydanie DC Comics 1991; oprawa miękka, 196 stron; $17.99

Ra's al Ghul to jeden z najbarwniejszych złoczyńców, jacy kiedykolwiek gościli w komiksie. Niezwykle potężny człowiek stojący na czele międzynarodowej siatki terrorystycznej żywo przypomina postać doktora Fu-Manchu. Jak on, jest umysłem złowrogim, obcesowym, bezkompromisowym w swoich dążeniach. Co więcej, jest najwyraźniej nieśmiertelny dzięki tzw. Jamom Łazarza, które pozwalają mu się odradzać od wielu wieków. Dla niektórych jest to najpotężniejszy i największy przeciwnik Batmana, swoim rozmachem i wizją bijący nawet Jokera.

Kolekcja „Tales of the Demon” to zbiór opowieści klasycznych. Klasycznych dosłownie i w przenośni, bo album ten przedstawia pierwsze historie, w których pojawił się Głowa Demona oraz jego piękna córka, Talia, zakochana w zasadzie od pierwszej chwili w Mrocznym Rycerzu z Gotham.

Klasycznych także dlatego, że jest wśród nich kilka najlepszych opowieści z Ra'sem w roli głównej.

Wszystkie historie napisał komiksowy tytan, jeden z najlepszych scenarzystów, jacy kiedykolwiek pisali Batmana, czyli Dennis O'Neil. Wraz z Neilem Adamsem odpowiedzialny był za przywrócenie legendy tej postaci, za reintrodukcję Batmana mrocznego, cierpiącego na obsesje, strasznego. Jednym ze sposobów na wydobycie go z kampowego wizerunku, pozostawionego przez poprzednie dekady i nieszczęsny serial telewizyjny było także wyposażenie go w nowych, potężnych, złowieszczych wrogów.

I chociaż to właśnie O'Neil i Adams, chyba najlepszy kreatywny team w historii Batmana, przedstawiają nam Ra's al Ghula w opowieści, w której wspólnie z Batmanem próbuje on odnaleźć swą córkę i Robina, porwanych przez terrorystów, to zbiór zaczyna się od innej opowieści - w której występuje tylko sama wspomniana dziewczyna, Talia. Występuje i z miejsca zaczyna interesować się tym niezwykłym detektywem w pelerynie.

Ten motyw powraca wielokrotnie od tej pierwszej chwili. W historii pod wiele mówiącym tytułem „Ogłaszam was Batmanem i żoną”, Ra's ogłasza Wayne'a i Talię małżeństwem po raz pierwszy. Nie ostatni. To także na tych kartach po raz pierwszy pojawia się plemię Ubu, służące Głowie Demona, pojawia się Sensei oraz dowodzona przez niego, złowieszcza Liga Zabójców.

Sprawnie napisane, napakowane szybką akcją, gdzie trzeba - skrywające mroczną tajemnicę. To opowieści o Batmanie takim, jakim jest dla mnie. O człowieku zaciętym, inteligentnym, silnym wewnętrzną siłą, a nie gadżetami. To jest klasyka tej postaci.

Tym bardziej, że zilustrowana przez szczyt grafików pracujących na przygodami gothamskiego rycerza. Oprócz Neala Adamsa, przez wielu uważanych za najlepszego nietoperzowego artystę wszechczasów, pojawia się także Irv Novick, drugi z tytanów tamtego okresu posługujący się podobnie dopracowaną, realistyczną, pełną dynamizmu i ekspreji kreską. Dopełniają drużynę - charakterystyczny Don Newton oraz Brown i Golden.

Wydanie to zostało od nowa pokolorowane i chociaż zwykle jestem przeciwny takim zabiegom odświeżania opowieści, to tym razem efekt jest rewelacyjny. W technologii dokonały się tak ogromne zmiany, że kolorystyka komiksów z przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych wydaje się czytelnikowi współczesnemu siermiężna i uboga. Dzięki nowym barwom położnym przez Roschella i Adamsa pierwsze bitwy i sojusze między Głową Demona i Człowiekiem-Nietoperzem są gotowe, by ponownie zachwycić kolejne pokolenie fanów. Z wyjątkiem może fotograficznej panoramy gór.

Jeżeli, jak ja, jesteście fanami Ra'sa - to lektura obowiązkowa. Jeżeli lubicie klasycznego, mrocznego Batmana w swoim najlepszym okresie - to lektura obowiązkowa. Jeżeli jesteście zmęczeni dorocznym resetowaniem świata i Batmanem w różowych gaciach, gadającym idiotyzmy i plującym wokół gadżetami - to jest lektura dla was.

Birth of the Demon

scenariusz: Dennis O’Neil

grafika: Norm Breyfogle

Wydanie DC Comics 1992; oprawa miękka, 108 stron; $12.95

Kto mógłby opowiedzieć lepiej o narodzinach swojego dziecka, jeśli nie jego ojciec? Matka, być może, ale kobiety w branży komiksowej są w mniejszości.

Ojcem Ra's al Ghula, nieśmiertelnego mędrca-terrorysty, jest człowiek równie legendarny jak stworzona przez niego postać, Dennis O'Neil. Przez wiele lat scenarzysta Batmana, redaktor prowadzący serię, człowiek zasłużony dla gacka jak mało kto.

I to właśnie jemu przypadło w udziale ponad 15 lat temu przedstawienie originu tej tajemniczej postaci, którą dwie dekady wcześniej powołał na ten świat.

Batmana w tym albumie jest niewiele. Pojawia się na początku, aby wspólnie z Talią zagłębić się w fascynujący dokument, napisany w dawno zapomnianym języku, najwyraźniej opisujący los pewnego niezwykłego, młodego lekarza, służącego władcy pustynnego kraju. Jego ludzie odkryli go przypadkiem, kiedy Mroczny Rycerz kazał odnaleźć i zniszczyć wszystkie istniejące Jamy Łazarza, aby Głowa Demona nie mógł już po raz kolejny się odrodzić.

Kiedy śmierć zabiera syna władcy, medyk sięga po wiedzę z pogranicza nauki i magii. Wspomagając się sennymi wizjami tworzy formułę, która w połączeniu z czakramem, kumulującym ziemską energię, pozwala ożywić zmarłego.

Niestety, jak się to często zdarza, zamiast wdzięczności czeka go zdrada i cierpienie.

Tak zaczyna się historia człowieka, u którego narodzin czekała burza, a którego życie ukształtowała nauka, nienawiść i przemoc. Bo Ra's nie wybacza swoim ciemiężcom i pobiera okrutną, krwawą opłatę za wyrządzone mu zło.

Album kończy się jak wiele poprzednich spotkań między tą dwójką niezwykłych mężczyzn - konfrontacją. I tym razem konfrontacja ta jest krwawa. Właśnie wtedy Wayne po raz pierwszy sam poznaje smak Jamy i niezwykłej, liczącej całe wieki, formuły.

Zilustrowaniem albumu zajął się młody i będący wtedy na topie artysta, o którym mówiono, że wraz z Alanem Grantem robili dla Batmana to samo, co O'Neil z Adamsem półtorej dekady wcześniej. Chodzi o świetnie znanego także czytelnikowi polskiemu Norma Breyfogle'a. Jego wizja postaci czerpała zawsze mocno z mrocznego, tajemniczego cienia, jakim otoczyli go Novick i Adams.

Album ten różni się od tego, co znają rodzimi fani, ponieważ jest namalowany. Breyfogle namalował zaledwie 3 czy 4 pełnokolorowe przygody Mrocznego Rycerza i szkoda, bo wychodzi mu to świetnie. Grafika łączy mocną, charakterystyczną kreskę z pięknie dobranymi barwami, oscylującymi w ciepłych, ziemistych barwach pustyni. W tej oprawie świetna linia zyskuje jeszcze na dynamice i rozmachu. Opowieść opiera się na właściwym dla tego artysty kadrowaniu - sprawnie zakomponowane strony sprawiają, że momentami lektura przypomina szybki, dobrze zmontowany film.

A przedstawiająca finał dwuplanszowa rozkładówka, na której Talia i Ra's z przerażeniem wpatrują się w, zdawałoby się, martwego Wayne'a, gdy wstaje nad krawędzią Jamy Łazarza, to prawdziwy majstersztyk gotyckiej grozy.

Warto też wspomnieć, że cała trylogia, którą „Birth of the Demon” otwiera, ma powiększony w stosunku do standardu format, więc i odbiór ilustracji jest zupełnie inny.

Co można dodać w formie podsumowania? Tak naprawdę, O'Neil bawi się z czytelnikiem. Owszem, pokazuje nam, skąd wziął się Ra's. Przedstawia krwawe i brutalne narodziny człowieka, który odtąd przez wszystkie kolejne wieki będzie równie krwawy i brutalny, ale jego zawziętość zawsze przerastać będzie żądza wiedzy.

I... tyle. Nie wiemy w zasadzie, co działo się od chwili, gdy dawny medyk porzucił rodzinną pustynię, skąd wzięła się jego filozofia zniszczenia ludzkości, jak stał się przywódcą międzynarodowej armii terrorystów. Ale to nie jest ważne, bo przecież właśnie byliśmy świadkami narodzin legendy, a te, jak wiadomo, rodzą się po cichu.

Son of the Demon

scenariusz: Mike W. Barr

grafika: Jerry Bingham

Wydanie DC Comics 1987; oprawa miękka, 96 stron; $9.95

„Son of the Demon” to prawdopodobnie jedna z najlepiej znanych klasycznych opowieści, w których pojawia się Ra's al Ghul. Mimo, że od jej stworzenia minęło ponad 20 lat, jest ona nadal tak samo porywająca jak dawniej, czego dowodem może być chociażby niedawne wznowienie z okazji wydania gównianej opowieści Morrisona „Batman and Son”, luźno inspirowanej tym albumem, czy, bardziej nobilitujące, zaliczenie przez IGN do pierwszej dziesiątki najlepszych opowieści o Mrocznym Rycerzu.

Historia zaczyna się z hukiem - od ataku terrorystycznego, zakładników, strzelaniny i pięknej kobiety. Dalej rozwija się jak najlepszy kryminał - od zabójstwa i poszlak, które gothamskiego zamaskowanego detektywa naprowadzają na ślad dobrze znanego starego wroga. Starego dosłownie, bo ma już przecież kilkaset lat.

Chociaż pierwsze wrażenie było całkiem inne, okazuje się, że tym razem ta dwójka niezwykłych mężczyzn więcej skorzysta na współpracy. Jeden z nich szuka sprawiedliwości, drugi zaś - zemsty. I obaj pragną złapać tego samego człowieka. Fakt, że jest on międzynarodowym terrorystą, stojącym na czele potężnej organizacji sprawia dodatkowo, że do akcji rzucone zostają wszystkie zasoby siatki, w której operuje nieśmiertelny szaleniec ze wschodnich pustyń.

Tymczasem w ogniu walki rozkwita wreszcie uczucie, które próbowało się przebić od kilku lat, od momentu kiedy po raz pierwszy Batman wyratował Talię z rąk porywaczy. Głowa Demona wyznacza swego najbardziej szanowanego i podziwianego adwersarza na swojego dziedzica. Kolejny raz także ogłasza Talię i Wayne'a mężem i żoną - tym razem jednak małżeństwo zostaje zaakceptowane przez obie strony, a następnie skonsumowane.

Oczywiście wojenne romanse są ogniste, szybkie i często nieszczęśliwe - i w tym wypadku jest tak samo. Chociaż sprawiedliwości staje się zadość, niektórzy z pola bitwy unoszą złamane serce, a inni tajemnicę, która ma długo nie ujrzeć światła dziennego.

Mike W. Barr to doświadczony scenarzysta. W tej opowieści absolutnie wszystko gra jak należy - tempo, kluczowe wydarzenia, katharsis - to komiks, który działa na czytelnika jak precyzyjnie wyregulowany szwajcarski zegarek - maestria scenopisarskiego fachu. To trudno jest opowiedzieć, bo nie da się do końca uchwycić - po prostu trzeba samemu przeczytać, żeby zrozumieć, jak w historii na pozór banalnej i ogranej tkwić może taka siła.

Na pewno dodatkowym atutem jest tu oprawa graficzna. Jery Bingham stworzył dzieło dynamiczne, przemyślane i dopracowane. Mocna, wyrazista kreska przywodzi na myśli prace takich ludzi jak Novick czy Adams, ma jednak własny charakter. Jest realistyczna, dopracowana w najdrobniejszych szczegółach i ma prawdziwy rozmach. Do tego dochodzi wspaniały, ręcznie nałożony kolor, nadający malarskiego sznytu. Mnie osobiście przywodzi na myśl najlepsze dokonania komiksu europejskiego, takie, jak chociażby prace Marka van Oppena i Bruno Marchanda.

To jest wybuchowe połączenie - rewelacyjny scenariusz i zapierająca dech w piersiach grafika. Na pewno jedna z najlepszych pozycji z Mrocznym Rycerzem w roli głównej.

Na koniec pozwolę sobie dodać kilka słów o nędznym i pokracznym tworze Granta. „Batman & son” w wielu miejscach nie zgadza się z opowieścią Barra i Binghama, bo scenarzysta, jak sam przyznał, nie pofatygował się przeczytać „Son of the Demon” nim zasiadł do płodzenia swego potworka. Warto raczej poszukać w alternatywnych uniwersach postaci imieniem Ibn AL Xu'ffasch - czyli Syn Nietoperza. To wojownik, spadkobierca swego ojca i dziadka. To właśnie on, a nie Damian, jest prawdziwym dziedzicem tych dwóch potężnych bohaterów.

The Cult

scenariusz: Jim Starlin

rysunki: Bernie Wrightson

kolor: Bill Wray

Wydanie DC Comics 1991; oprawa miękka, 208 stron; $19.95

Historia „The Cult” jest ciekawa pod kilkoma względami. Po pierwsze, jest to jeden z zaledwie dwóch TPB, w których w roli Robina występuje Jason Todd. Ten drugi to „Death in the Family”, w którym wsławił się głównie tym, że został zabity.

Druga, to tematyka, dosyć ciężka, nawet jak na Batmana - jest religijny przywódca, jest sekta, indoktrynacja, pranie mózgu, narkotyki i zniewolenie. Inaczej jednak niż w opowieści „Venom”, Batman jest tu ofiarą cudzych machinacji, a nie swojej głupoty.

Jest także dramtyczna scena, w której komisarz Gordon zostaje niemal śmiertelnie postrzelony przez snajpera. Tak, jak w „Officer Down” i w ostatnim filnie Nolana - walczy o życie. Inaczej jednak niż w historii z New Gotham, Krzyżowiec w pelerynie nie stoi z założonymi rękoma.

Tym bardziej, że miasto Gotham zostaje odcięte od świata. Po wprowadzeniu stanu wyjątkowego, zostaje otoczone kordonem Gwardii Narodowej. Zupełnie, jak w „No Man's Land”. Nikt nie wychodzi, nikt nie wchodzi. Nikt zresztą nie miałby ochoty wchodzić do miasta, ogarniętego terrorem sekty religijnej, prowadzonej przez niezwykłego człowieka imieniem Deacon Blackfire.

On sam podaje się za indiańskiego szamana, który od czasów pierwszych osadników obecny jest w Gotham, jako siła sprawcza większej ilości spraw, niż moglibyśmy sobie wyobrazić. Na pewno większej, niż chce to przyjąć do wiadomości Departament Policji, którego akta na temat Deacona sięgają kilkadziesiąt lat wstecz. Zbyt daleko, żeby wszystko mogło tu się zgadzać.

Teraz najlepsze - ta historia jest starsza niż wszystkie wymienione. To nie ona nawiązuje do nich, lecz odwrotnie. Wyobraźcie sobie taki dynamit. Dodajmy do tego miejską walkę partyzancką z użyciem Batmobila zbudowanego na bazie monster cara, a także niemal gladiatorskie starcie Batmana ze swoim niedawnym duchowym guru na arenie. Starcie, boleśnie zakończone lekcją o lojalności i sile przywódcy. Lekcją dla indiańskiego szamana ostatnią.

Jedynym elementem, który Starlin, pisząc „The Cult” zapożyczył jest narracja prowadzona ustami spikerów telewizyjnych, rodem prosto z „Powrotu Mrocznego Rycerza”. Niestety, jest ona trochę przegadana, przez co nie do końca dobrze spełnia swoją rolę i chwilami zwyczajnie nuży. Dodatkowo, sekwencje te rysowane są metodą kopiuj-wklej i rzuca się to bardzo mocno w oczy, pozostawiając wyjątkowy niesmak. Jest to jednak jedyna wada oprawy graficznej.

Ilustrator Bernie Wrightson z kolorystą Billem Wrayem stworzyli dzieło pełne wysmakowanego, nastrojowego rozmachu. Rozgrywające się często w mrocznych kanałach, w nocy, w ciemnych zaułkach wydarzenia zostały wyrysowane z wizją i pietyzmem i pociągnięte pełnymi klimatu kolorami. Pod pewnymi względami przypominają one wręcz oryginalne kolory z „Zabójczego Żartu”. Kadry pełne są dynamicznej, dobrze zakomponowanej akcji.

Sam zresztą wizerunek dynamicznego duetu należy do jednego z najlepszych - Jason Todd pod cyrkowym wdziankiem Robina jest młodym, atletycznym mężczyzną, pełnym werwy i siły, zaś Batman... No cóż, najlepiej oddaje klimat całostronicowy panel, na którym w goglach, z gigantycznymi, sterczącymi uszami niemal w stylu Kelley Jonesa, ściskając w rękach karabin pneumatyczny mówi, patrząc z góry na przeciwnika "Powiedzcie Deaconowi Blackfire, że Batman idzie po niego". To jest moc, to jest siła, to człowiek, który zstąpił do piekieł, a teraz przyszedł wypłacić ciemiężcy co mu należne.

Jestem zaskoczony, że przez tyle lat nie znałem tak świetnej historii z Batmanem i dopiero niedawno trafiła mi w ręce. Nie popełniajcie tego błędu - kupcie ją natychmiast i zakochajcie się w niej. To jedyne słuszne, co można w jej przypadku zrobić.

Hong Kong

scenariusz: Doug Moench

grafika: Tony Wong

Wydanie DC Comics 2003; oprawa miękka, 128 stron; 17.95$

Hong Kong to dość niezwykłe miejsce i taki sam jest komiks z przygodami Batmana pod tymże tytułem. Przyciągnął mnie właśnie tą egzotyką i piękną, malarską okładką. I okazało się, że warto było zaryzykować.

Scenariusz trudno nazwać odkrywczym, ale napisał do Doug Moench, nietoperzowy weteran, który niejedną historię stworzył i zna się na tej robocie. Dostajemy więc solidną porcję akcji, zaczynającą się od tajemniczych egzekucji z użyciem kobry, transmitowanych przez internet. Elektroniczny ślad prowadzi do Azji i tam właśnie udaje się zamaskowany mściciel. Po przybyciu do miasta nawiązuje nieformalną współpracę z tamtejszym komisarzem, który nie może go oficjalnie tolerować, ale ze względu na przyjaźń z Gordonem przymyka oko. Doprowadza to do kilku komicznych sytuacji, jak chociażby ta, gdy komisarz uznaje, że Amerykanin w obronie własnej pobił czterdziestu chińskich ochroniarzy w burdeliku.

Już na miejscu mściciel z Gotham staje się inspiracją dla pewnego młodego, żadnego zemsty chłopaka, który ubrany w strój wojownika przychodzi w sukurs Nietoperzowi. Nocny Smok, bo takim imieniem każe się nazywać, wprowadza Mrocznego Detektywa w zawiłe wątki rodzinnego sporu między komisarzem i jego bratem, szefem triady, a także w szczegóły rodzinnej tragedii sprzed lat, w której zginął trzeci z braci. Taki splot daje niezłe efekty, szczególnie w końcowej fazie opowieści, gdy bracia stają ramię w ramię, policjant i bandyta.

Moench zrobił dobrą robotę w tej historii, jest trochę kryminału, jest porywająca, wartka akcja, jest sensacyjnie, jest śmiesznie, jest strasznie, jest piękna kobieta, miłość i wartości rodzinne, a także dość przyzwoite, w miarę nawet zaskakujące zakończenie. Jednym słowem, dobrej próby opowieść sensacyjna, dodatkowo podkolorowana wschodnimi klimatami rodem z filmów, nomen omen, made in Hong Kong.

Ale to nie scenariusz stanowi największą siłę tego albumu, tylko niezwykła oprawa graficzna. Niezwykła z kilku powodów. Nie wiem, co jeszcze zrobił Tony Wong, ale jest to podobno naprawdę znany mangaka. Ten facet ma w łapie dynamit i używa go bez żadnych skrupułów. Kolejne strony napakowane są gęsto akcją, dynamicznie i inteligentnie skadrowane, czuć miejscami wpływy i to dość mocne komiksu azjatyckiego. Dotyczy to też samej kreski, która bardzo mi przypomina chociażby rysunki Asamiyi z „Child of dreams”. Ale nie to rzuca się w oczy.

Komiks jest ilustrowany jakby trzema stylami jednocześnie. Bez żadnego ostrzeżenia, między kadrami przechodzimy od zwykłego, tak to ujmijmy, stylu amerykańskiej ilustracji z lineartem i kolorem, przez fragmenty wyglądające bardziej na piórkowe szkice, delikatnie podkolorowane cyfrowo, po rozbuchane, pełne fajerwerków, w pełni malowane kadry przypominające Bisleya, Stelfreeza czy Murraya.

To pomieszanie z poplątaniem, chociaż mogłoby się wydawać inaczej, daje bardzo dobre efekty. Trochę jak z kręceniem filmu z ręki i bez doświetlania, zagęszcza akcję, eksponuje pewne jej sekwencje, niektóre elementy, pozornie bez znaczenia, stanowi jakiegoś rodzaju rytm, pozornie chaotyczny. Trudno jest opisać ten efekt - najlepiej po prostu zobaczyć.

Jeżeli lubicie dobre kino sensacyjne, to na pewno spodoba wam się scenariusz. Jeżeli lubicie niecodzienną oprawę graficzną - to pokochacie „Hong Kong”. Jak miasto, w którym się rozgrywa, to historia barwna, przerysowana i na pewno warta poznania.

Going Sane

scenariusz: J. M. DeMatteis

rysunki: Joe Staton

tusz: Steve Mitchell

kolor: Digital Chameleon

Zawiera także Gotham Emergency

scenariusz: Eddie Campbell, Daren White

rysunki: Bart Sears

kolor: Mike Atiyeh

Wydanie DC Comics 2006; oprawa miękka, 160 stron; 14.99$

Joker jest z Batmanem w zasadzie od samego początku, na pewno od pierwszego numeru magazynu „Batman”. Przyzwyczailiśmy się przez dziesięciolecia do tej dziwnej pary, uzupełniającej się jak yin i yang. Pisali o tym związku najlepsi scenarzyści, rysowali go najlepsi graficy, wydawać by się mogło, że tu nie można wiele dodać. No i, właściwie, nie można, ale DeMatteis podjął ciekawą próbę.

Zapuścił się bowiem na wody oceanu zwanego oczywistością, aby sprawdzić, czy faktycznie Batman jest siłą napędową Jokera i czy bez Mrocznego Rycerza Zbrodniczy Książe Klaun może istnieć.

Oto nadchodzi wielki dzień, ukoronowane wysiłków wielu lat - rzecz dzieje się niesłychana, Joker - zabija Batmana. Zabiwszy ciało porzuca i drogę występku odrzuca.

Nie inaczej! Oto bowiem świeżo zoperowany Joseph Kerr, młody, trochę melancholijny człowiek, zaczyna wieść życie zwyczajne. Koniec z mordowaniem ludzi, wysadzaniem budynków, zastawaniem pułapek na latające gryzonie. Joseph spotyka nawet młodą, sympatyczną kobietę imieniem Rebecca i całkiem dobrze im się układa.

Batman, tymczasem, cóż, Batman, najwyraźniej, jest martwy. Nie pojawia się w Jaskini, gdzie oczekuje go Alfred, nie pojawia się na wezwania komisarza Gordona, który nocą sterczy przy reflektorze, Batmana - nie ma! Czy jednak to wystarczy, aby Joseph Kerr zachował spokój serca i sumienia? Czy też może, niczym kilka lat wcześniej w przypadku Harveya Denta, wtedy jeszcze prokuratora okręgowego, nie budzi się w nim chwilami jakaś druga, mroczniejsza natura?

Myślę, że skłamałbym, gdyby określił ten komiks mianem wybitny. Ale na pewno jest wart uwagi. Szczególnie dla czytelnika, dla którego szybka akcja i nagłe jej zwroty nie jest koniecznie najważniejsz,a chociaż i tego tu nie brakuje. DeMatteis eksploruje obszary w profilu postaci Jokera, które rzadko są eksponowane. Robi to nieźle, chociaż ostatecznie, mam wrażenie, zabrakło pewnego pazura. Być może także dlatego, że wiemy przecież jak to się musi skończyć - Batman musi jednak przeżyć, a Joker nie może nagle się wycofać. Tym bardziej, że w akcję wplecione są wspomnienia Bruce'a Wayne'a - Łazarza, którego dobrzy ludzie wyłowili na pół martwego z rzeki i otoczyli opieką, aż wrócił do zdrowia.

Od strony graficznej jest przyzwoicie, dobry warsztat Statona, chociaż nie każdemu może spodobać się jego kanciasta, momentami karykaturyzyjąca odrobinę kreska. Dotyczy to głównie postaci Jokera, ale akurat jego dotyka ten zabieg ze strony prawie każdego rysownika. Jak przystało na opowieść z klaunami jest barwie i upiornie.

Warto zwrócić na ten album uwagę także ze względu na krótką historię dołączoną do głównej opowieści, czyli „Gotham Emergency”. Praca w ambulatorium wielkiego szpitala nigdy nie jest łatwa, ale świat staje na głowie, gdy nagle w drzwiach staje Batman i żąda natychmiastowej pomocy medycznej dla... Jokera. Historia z ciekawą, przewrotną puentą, napisana zgrabnie i dobrze zilustrowana.

Ten album niekoniecznie podejdzie każdemu. Poleciłby go raczej fanom bladego świra o zielonych włosach i miłośnikom komiksów nastawionych bardziej na ekspozycję postaci niż na pełną akcji rozrywkę. Ale na pewno wart jest uwagi.

Kingdom Come

scenariusz: Mark Waid

grafika: Alex Ross

Wydanie DC Comics 1997; oprawa miękka, 232 strony; 14.99$

Są takie komiksy, koło których ciężko jest przejść obojętnie i „Kingdom Come” stanowczo do nich należy. Mimo, że tak naprawdę wstrzymałbym się z nazwaniem go dziełem wybitnym. Bardzo dobrym, owszem, ale nie wybitnym.

Mamy średnio odległą przyszłość, starzy superbohaterowie się wycofali. Kal-El uprawia ziemię w holograficznej szklarni, Bruce Wayne, zamknięty w twierdzy, wysyła na miasto swoje roboty, wszyscy inni gdzieś poznikali. Zresztą, nie ma zupełnie powodu, aby było inaczej, bo są przecież nowi, lepsi, młodsi, silniejsi, bardziej kolorowi superbohaterowie. Brutalniejsi, bardziej beztroscy, bardziej nierozsądni, bardziej niebezpieczni. Na tyle niebezpieczni, że pewnego dnia, w wyniku błędu jednego z samozwańczych obrońców ludzkości ginie milion osób.

Nad taką tragedią nie przechodzi się do porządku dziennego, więc ostatni syn planety Krypton postanawia jednak wziąć sprawy w swoje ręce. Wciąga pelerynę i znienacka pojawia się publicznie, ogłaszając wszem i wobec: kto nie jest z nami, ten przeciw nam. Kto nie przyjdzie dobrowolnie, tego doprowadzimy przemocą. Szybko też rozpętuje rządy terroru wśród superbohaterów, tych co oporniejszych zamykając w specjalistycznym więzieniu, gdzie poddawani są praniu mózgu.

Wayne, jak to często miało miejsce, także teraz ma inne zdanie. Zbiera grupę zaufanych przyjaciół i młodych herosów i postanawia załatwić sprawy po swojemu. Ogrom kłopotów, jakie to spowoduje, trudno jest sobie nawet wyobrazić.

Trzeba przyznać, że mimo, iż scenariusz wydaje się z pozoru banalny, to jest ciekawie poprowadzony. Narrację prowadzi stary kaznodzieja, przeżywający kryzys wiary. Jego oczyma widzimy kolejne odsłony dramatu, jaki rozgrywa się na styku świata superherosów z życiem zwykłych ludzi. To właśnie jego, religijne, spojrzenie, nadaje kontekst wzlotowi i upadkowi tych nowych bogów współczesnego świata i nieudanego nadejścia królestwa. Nie ma sensu, żeby streszczał tę opowieść, bo trudno jest ją dobrze oddać w kilku zdaniach. Jest zbyt dużo zazębiających się wydarzeń i wątków, aby zrobić to dobrze.

Na pewno też wrażenie zrobi imponująca liczba postaci - bohaterowie starzy i całkiem nowi, klasyczni i niezwykli, w nowych odsłonach, całymi wręcz stadami przewalają się przez strony tej opowieści. Nie zabrakło nikogo z największych, kanonicznych herosów, którzy w większości są już teraz starzy i zmęczeni. Tekst naszpikowany jest nawiązaniami, zapożyczeniami i mrugnięciami okiem.

Ale to nie opowieść zwraca uwagę najbardziej, lecz niezwykła oprawa graficzna. Od razu powiem, że nie jestem jakimś strasznym fanem Alexa Rossa, szczególnie ostatnio, kiedy mam wrażenie, że wszędzie go pełno i już mi się przejadł, ale przed tym malowanym, fotorealistycznym opracowaniem historii Waida należy pochylić głowę. Zapierające dech w piersiach, malarskie, odtworzone w najdrobniejszych szczegółach postacie, lokacje, wydarzenia, tysiące kadrów, z których większość z powodzeniem mogłaby zostać samodzielnymi obrazami.

Niezwykłe są projekty nowych kostiumów, w które wbijają się starzy herosi. Każdy z nich w innym, odmiennym, często technicystycznym stylu, ale jednak na swój sposób charakterystycznym. Ross doskonale uchwycił esencję symboliki wszystkich tych postaci. Ogromne wrażenie robi oglądanie ich w takim wykonaniu - prawie, jakbyśmy przeglądali album ze zdjęciami starych, dobrych znajomych.

Nie każdemu oczywiście taki styl musi pasować, ale nawet, jeśli nie jesteście fanami malarskiego fotorealizmu, to warto sięgnąć po ten album, chociażby dla spróbowania. No i dla poczytania oczywiście, bo, prócz „Dark Knight Returns”, jest to chyba najważniejszy Elseworlds ukazujący potencjalną przyszłość uniwersum DC. Opowieść straszna, miejscami mistyczna, miejscami nostalgiczna, na pewno warta poznania.

Mroczny Rycerz Mrocznego Miasta

scenariusz: Peter Milligan

grafika: Kieron Dwyer

kolory: Dennis Janke, Adrienne Roy

Wydanie polskie TM-Semic 1991; oprawa miękka, 68 stron; 9900 zł

Sierpień 91 roku był dla Batmana w Polsce niezwykły. Z kilku powodów. Przede wszystkim, nowy rysownik (większość poprzednich numerów rysował Norm Breyfogle). Po drugie, 68 stron! Niesamowite, wakacyjne wydanie. Po trzecie, całkiem nowa, niesamowita postać, czyli Riddler. No i wreszcie historia - mroczna, straszna, odrobinę szalona. Nie aż tak niezwykła, jak „Zabójczy żart”, ale i tak nadzwyczaj warta uwagi.

Opowieść zaczyna się od wspomnień Jakuba Stockmana, biorącego udział w mrocznej ceremonii okultystycznej. Wraz z grupą innych okultystów przymierza się właśnie do złożenia pewnemu demonowi w ofierze pewnej młodej dziewczyny.

Tymczasem w dzisiejszym świecie Batman i Gordon są świadkami samobójczej śmierci innej młodej dziewczyny - posłanniczki, niosącej zagadkę od Riddlera. Odpowiedź prowadzi Mrocznego Rycerza do biblioteki, gdzie w ostatniej chwili ratuje strażnika, którego Riddler powiesił na jego oczach.

Podążając tropem złoczyńcy, Batman trafia w kolejne, pozornie niezwiązane ze sobą miejsca, robiąc rzeczy, które z wolna zaczynają układać się w pewien wzór. Wzór coraz bardziej złowieszczy i dziwny, ścieżkę zaplanowaną przez Riddlera, zupełnie innego niż zwykle, bardziej brutalnego, bardziej szalonego, jakby... opętanego?

Historię co jakiś czas przerywają kolejne wspomnienia Stockmana, pogrzebane w dawnej okultystycznej świątyni, zagrzebanej głęboko pod fundamentami Gotham i zapomnianej przez ludzi i czas. Ale nadal zamieszkiwanej przez demona, którego wtedy przywołano.

„Mroczny Rycerz Mroczne Miasto”, bo tak w oryginale brzmiał tytuł, najlepiej oddaje charakter opowieści. To komiks poświęcony Gotham, poświęcony jego mrocznemu, demonicznemu sercu, które bije zapomniane i pogrzebane, a które pragnąc wyrwać się na wolność stworzyło Mrocznego Rycerza, swojego wybranego syna, ulubieńca, oblubieńca który je uwolni.

To opowieść ze wszech miar niepokojąca, mroczna, wciągająca czytelnika tak, jak zagadki Riddlera wciągają Batmana. Peter Milligan, uznany i ceniony scenarzysta, tworząc opowieść na pozór sensacyjną i sztampową, wplótł w nią niezwykłe wątki, rzucające nowe światło na genezę postaci, na jego motywacje i granice możliwości. Do tego okrasił opowieść świetnym występem Alfreda, który jest w nietoperzowej mitologii postacią nieocenioną. No i oczywiście krew, przemoc i zombie. I jakkolwiek kiczowato by nie brzmiało - nie jest takie.

Warto także zwrócić baczniejszą uwagę na rysunki Kierona Dwyera - pełne niepohamowanego dynamizmu, świetnie zakomponowane i skadrowane strony czyta się, jakbyśmy oglądali film. Batman Dwyera jest mroczny, ostry - to atletyczny, demoniczny duch, który przemierza noc, żeby wyłonić się z cienia i zadać celny cios. Potraktowaniem stroju przypomina miejscami najlepsze prace Breyfogle'a. Świetnie jest też pokazane postępujące szaleństwo Riddlera, który zmienia się ze strony na stronę, niepokojąco przypominając coraz bardziej innego znanego superzłoczyńcę z gothamskich okolic.

W zasadzie jedyna rzecz, która w tym albumie zgrzyta, to drewniane tłumaczenie - nie chodzi nawet o styl, ale o fakt, że miejscami widać, że tłumacz pracował kompletnie bez kontekstu, na tekście oderwanym od komiksu. Cóż, z tym TM-Semic miewało problemy.

Szkoda też, że nie zreprodukowano dwóch pozostałych okładek - wszystkie trzy autorstwa Mike'a Mignoli naprawdę robią wrażenie.

To jeden z kilku albumów z dorobku TM-Semica, które każdy fan Batmana znać musi. Po prostu.

Miecz Azraela

scenariusz: Dennis O’Neil

grafika: Joe Quesada

tusz: Kevin Nowlan

kolory: Lovern Kindzierski

Wydanie polskie TM-Semic 1994; oprawa miękka, 128 stron; 29000 zł

Dennis O'Neil jest postacią na tyle uznaną i poważaną, że zlecając mu jakiś projekt można mieć pewność, że napisze coś porządnego. I tak samo było z miniserią „Miecz Azraela”, wydaną u nas zbiorczo przez TM-semic.

Sprawa zaczyna się dość niecodziennie - oto w trakcie parady z okazji rocznicy założenia Gotham z nieba spada anioł z mieczem ognistym i sieje zamęt. Batman oczywiście w anioły i moce nadprzyrodzone nie wierzy, wierzy za to w podziurawione kamizelki kuloodporne, teflonowe kule i podejrzanych handlarzy egzotyczną bronią.

Anioł tymczasem okazuję się jak najbardziej prawdziwy i dokonuje żywota na łóżku swego syna, w kampusie Uniwersytetu Gotham. Młodzieniec, posłuszny jego słowom, wyrusza w podróż do Szwajcarii. Jego śladem zaś podążają Batman z Alfredem oraz, całkiem niezależnie, LeHah, wspomniany podejrzany handlarz egzotyczną bronią. Takie spotkanie musi oczywiście odbyć się z hukiem, a konkretnie w tym wypadku jest to wybuch i to taki z tych większych.

A potem sprawy zaczynają się gmatwać coraz bardziej, gdy młodzieniec przywdziewa szaty swojego ojca, a oszalały do szczętu LeHah przywdziewa strój Batmana.

Muszę przyznać, że tę opowieść czyta się świetnie nawet dziś, po ponad piętnastu latach od jej powstania. Owszem, jest w niej kilka nadzwyczaj wygodnych zbiegów okoliczności, jak chociażby ten, gdy Batmana i Alfreda przed śmiercią w wybuchu ratuje kabel zerwany w... poprzednim wybuchu. No cóż.

Poza takimi kwiatkami, jest to jednak solidna robota. Postacie, te stare i te nowe, nakreślone są z rozmachem, swadą i pełne życia. O'Neil zajmował się Batmanem przez dekady, zna postać na wylot, potrafi zawsze pokazać go z takiej strony, żeby czytelnik miał wrażenie, że dostaje coś nowego. Alfred natomiast w tym albumie to absolutne mistrzostwo.

Narracja jest prowadzona przez samych bohaterów, opowiadających sobie nawzajem wydarzenia. Zabieg dość niecodzienny, ale dający świetny rezultat.

Od strony graficznej jest co najmniej tak samo dobrze. Rysunkami zajął się młody i mało wtedy znany rysownik, obecnie występujący pod przydomkiem "It's magic" - czyli Joe Quesada. Facet ma lekką rękę ze skłonnością do detali, dopracowanych kadrów i ciekawych ujęć. Rysunki w tym albumie pełne są akcji, dynamizmu i niepohamowanej energii.

Osobiście nie podobały mi się strasznie krótkie uszy w stylu Millera, ale to jedyne moje zastrzeżenie. Batman, Alfred - wersja Quesady mogłaby być kanoniczna dla tych postaci. Projekt postaci Azraela, zarówno starego jak i nowego stroju naprawdę robi wrażenie, rysownik pojechał tu z fantazją.

Dodatkowo warto zwrócić uwagę na kolory Loverna Kindzierskiego - jeżeli temu albumowi czegoś brakuje, to mroku, ale w tym wypadku nie posunąłbym się do stwierdzenia, że to wada. Prawdziwa orgia dla oczu, chociaż polskie wydanie nie odbiega od standardów druku TM-Semic, niestety.

Słaby druk i kiepski papier nie jest też ani jedyną, ani najgorszą wadą polskiego wydania. Stanowczo niewybaczalne jest tłumaczenie. Pani Rustecka, bodajże siostra naczelnego, tłumaczyła wiele komiksów tego potentata lat 90-tych, ale chyba żadnego nie spaprała tak koncertowo. Koszmarne przekłady, momentami kalki, źle dobrane słowa, gramatyka na poziomie klas nauczania początkowego, do tego kilka literówek i przynajmniej jeden błąd ortograficzny składają się na obraz nędzy i rozpaczy. Być może to wina totalnego braku redakcji tekstu, ale do dziś nie wiem, jak coś takiego mogło w ogóle ukazać się drukiem.

Jeśli więc znacie dobrze angielski, to także ze względu na jakość wydania raczej kupcie oryginał. Jeśli jednak są jakieś przeszkody, to nie wahajcie się przed nabyciem tego albumu, jeśli go nie czytaliście. A wszystkim nowym fanom Nietoperza polecam tę lekturę - wykarmieni na bredniach w stylu „Batman i syn” będą mogli wreszcie zobaczyć, jak powinien wyglądać porządnie zrobiony komiks.

The Abduction

scenariusz: Alan Grant

grafika: Norm Breyfogle

tusz: James A. Hodgkins

kolor: Bleyaert Ro Hannin

Wydanie DC Comics 1998; oprawa miękka, xx stron; $5.95

„Abduction” to strasznie dziwny komiks. Przede wszystkim do bólu kiczowaty. Bo, nie oszukujmy się, motyw UFO? I nie mówimy tu o przybyszach z kosmosu w stylu „Ekspedycji”, ale o ordynarnych ufokach z jajowatymi łbami i wielgachnymi czarnymi oczyskami, którzy wsadzają ludziom rurki. Typowo amerykańska brednia masowej histerii. Zdarzenie to wydaje się tak nierealne, że Batman chętnie uznałby je za majak z przemęczenia gdyby nie fakt, że Alfred dostrzega coś bardzo dziwnego na radiogramie głowy swojego pracodawcy. Coś jakby... sondę? Małą metalową pamiątkę ze statku obcej rasy? Niewiarygodne doprawdy.

I, prawdę mówiąc, po takim wstępie w zasadzie mogłoby się zdawać, że ten komiks jest nie do uratowania. A jednak. Nawet tak idiotycznie zaczęty scenariusz może mieć jasne punkty. Przede wszystkim okazuje się, że być może całe to "porywanie przez UFO" to wynik ekspozycji na narkotyk o nazwie kosmozyna, produkowany przez nawiedzonego proroka. Trochę taki Zoltan na bardziej poważnie. Jego sekta wierzy, że obcy przylecą i ich zabiorą, a kontaktuje się z nimi właśnie dzięki kosmozynie.

Co ciekawe, jego charyzmatowi poddaje się nawet Bruce Wayne, który pozwala zabrać się w astralną podróż. Wzmaga to jednak tylko jego podejrzliwość i nieufność, dość słusznie zresztą.

No dobra, ale to nadal są kocoboły, powiecie. Co może uratować ten scenariusz? Otóż, moi drodzy, walka ze Smokiem. Z najprawdziwszym, jedynym w swoim rodzaju, niepowtarzalnym Smokiem, wielkim mistrzem wschodnich sztuk walki, samym Brucem Lee powstałym najwyraźniej z martwych.

I to nie z jednym, gdzieżby! Nieustraszony Batman staje do nierównej walki z czterema Bruce'ami Lee naraz!

Prawdę mówiąc w tym momencie traktowanie tego albumu w charakterze komedii stało się już konieczne. Nie da się jednak ukryć, że warto było zobaczyć drugie w dziejach świata spotkanie Bruce'a Wayne'a z Bruce'm Lee.

Warto, chociażby dlatego, że oprawą graficzną tego scenariuszowego potworka zajął się Norm Breyfogle. Starszym czytelnikom nie trzeba go przypominać. Dla mnie osobiście jest pewnego rodzaju idolem, bo to jego wersję Batmana poznałem jako pierwszą.

W „Abduction” widać już wyraźnie ewolucję kreski, jakiej ulegał z biegiem czasu. Linie są mocniejsze, grubsze, bardziej wyraziste niż to, do czego nas przyzwyczaił w czasach przed „Ostanim Arkhamem”. Mimo kiczowatych do wyrzygania ufoków, całość świata przedstawionego prezentuje się wybornie. Na pochwałę zasługują zwłaszcza sceny walki między dwoma Bruce'ami, a także wierne oddanie samego Smoka.

Kolorystycznie album nie robi jakiegoś specjalnego wrażenie, ot, tak sobie średniawka.

Czy warto? Ja kupiłem ten komiks dla nazwiska rysownika. Na pewno warto go znać jako ciekawostkę. Być może fani mistrza Lee z ciekawością zobaczą, jak nasz wspólny idol kopie dupsko mojemu idolowi.

A może są i tacy, którzy uważają, że szare pytongi z wielkimi gałami nie są kiczowate i że te brednie o porywaniu ludzi przez ufoki są warte uwagi.

Na pewno jest to komiks, w którym każdy coś może dla siebie znaleźć. Przy odrobinie dobrych chęci.

Absolution

scenariusz: J. M. DeMatteis

grafika: Brian Ashmore

Wydanie DC Comics 2002; oprawa miękka, 96 stron; $17.95

„Absolution” to niezwykła opowieść. Zarówno pod względem historii jak i oprawy graficznej.

Dziesięć la temu, w Gotham, miał miejsce zamach terrorystyczny. Grupa zamachowców wysadziła w powietrze jeden z budynków. Setki ofiar, strach, cierpienie i śmierć - to są sprawy, których Batman nie zapomina i których nigdy nie wybacza. Jednym z liderów komórki terrorystycznej jest Jennifer - młoda, zblazowana dziewczyna, którą Mroczny Rycerz ściga, niestety, nieskutecznie. Szlak poszukiwań prowadzi przez miasta i kontynenty, coraz dalej i dalej, a terrorystka ucieka, ścigana strachem, zacierając swój trop. Ich drogi krzyżują się kilka razy, ale wreszcie zamaskowany mściciel traci ją z oczu na dobre.

Mija dziesięć lat. Niejaki Mr. Malone przybywa do Indii. Spotyka się tam z człowiekiem nazwiskiem Small, który może znać miejsce pobytu pewnej poszukiwanej terrorystki.

I faktycznie, 50 mil na północ od miasta Pune znajduje się misja, siedziba Sióstr Miłosierdzia. Prowadzi ją siostra Moon - kobieta, której Batman poszukiwał od dekady.

DeMatteis to uznany scenarzysta. Każda jego kolejna opowieść przekonuje mnie, że potrafi z pozornie ogranego tematu stworzyć coś nowego i świeżego. Także tu, obracając schematami, potrafi tak zadać pytania, że do końca nie jesteśmy pewni odpowiedzi. Batman DeMatteisa to mroczny, straszny, ogarnięty obsesją i zawzięty twardziel. Świat jest dla niego czarno-biały i nie przyjmuje do wiadomości, że ktoś może odkupić swoje winy. Jest też doskonale pokazana jego ludzka natura - to tylko człowiek i mimo swoich niesamowitych zdolności i umiejętności fizycznych podlega zwyczajnym, ludzkim ograniczeniom i słabościom. Nawet tytan musi czasem paść na kolana.

Briana Ashmore'a nie znałem z żadnych prac przed przeczytaniem tego albumu. Sam nie wiem, jak do tego doszło, bo to artysta niezwykły. Cała opowieść namalowana jest akwarelą i każdy kadr to obraz. Wielokrotnie powtarzałem, że uwielbiam taki właśnie styl, a „Absolution” jedynie to moje uwielbienie umacnia.

Dokładna, szczegółowa, realistyczna forma grafiki wtłoczona jest w dość statyczne w duchu kadrowanie - artysta operuje jedynie wielkością kadrów, nie pozwalając sobie na żadne dodatkowe eksperymenty. Momentami, w scenach o dużym nasyceniu akcją, brakuje z tego powodu pewnego dynamizmu, ale są to braki drobne, wybaczalne. Bowiem rozmach i artyzm opowieści byłyby w stanie zrekompensować prawdziwe braki, gdyby takie w niej były.

Ciemna paleta ciepłych barw doskonale dopasowana jest do klimatu mrocznej opowieści, w którą zagłębiamy się idąc tropem ściganej kobiety.

„Absolution” to doskonała opowieść dla takiej postaci jak Batman. Pokazuje jej niejednoznaczność, dysonans między osobistym sądem moralnym, a rzeczywistością. Osnuta wobec ważnych pytań o moralność, o sprawiedliwość, o wybaczenie i zemstę pokazuje alter ego Wayne'a jako uwięzione w zbyt rygorystycznej klatce sztywnych zasad, które narzucił sobie prowadząc krucjatę. DeMatteis pokazuje, że świat nie jest i nie może być czarno-biały, a sprawiedliwość, moralność i wybaczenie nie dadzą się tak łatwo uchwycić. W nastrojowej, przepięknej oprawie Asmore'a można sobie te pytania zadawać wielokrotnie i wracać do tej opowieści co jakiś czas z taką samą przyjemnością.

Journey into the Knight

scenariusz: Andrew Helfer

grafika: Tan Eng Huat

kolor: David Baron

Wydanie DC Comics 2005; oprawa zeszytowa, 32 strony; cena: $2.50

Wybrałem „Journey into the knight” do zrecenzowania na B180 zanim go przeczytałem. Miałem wrażenie, że to będzie fajna rzecz, w każdym razie tak się zapowiadała.

Cieszę się, że ta miniseria trafiła do podcastu, ale głównie dlatego, że chcę ostrzec czytelników.

Wydawać by się mogło, że tego nie można spieprzyć. Temat jak złoto - czemu niefrasobliwy, młody Batmanik, trochę lekkomyslny, trochę zbyt pewny siebie i wypełniony ideałami zamienił się w pewnej chwili w mrocznego, przerażającego, opętanego świra, w Mrocznego Rycerza, którego od jego zwierzyny odróżnia linia tak cienka, że już tylko on potrafi ją dostrzec?

Przyznajcie sami, nie zastanawialiście się, czemu nagle sympatyczny młody człowiek zamienił się w nocnego paranoika? WIemy, oczywiście, że chodzi tu o Jasona Todda, że chodzi tu o Barbarę, oczywiście o Thomasa i Marthę, ale gdzie zaczął się tak naprawdę Mroczny Rycerz?

Andrew Helfer miał niepowtarzalną okazję stworzyć wielkie dzieło i ją koncertowo spieprzył.

Lektura zaczyna się od informacji, że scenarzysta najwyraźniej czytał książkę „Hot Zone”. Oto gdy w mieście jak zwykle ma miejsce ruchawka, a Batman o mało nie zostaje zastrzelony przez handlarkę narkotyków i w ogóle źle się dzieje, do Gotham przylatuje pewien facet, niefrasobliwie rozsiewając zabójczy wirus. Skojarzenia z „Contagion”, „Legacy” czy „Executive Orders” (oraz wspomnianą „Hot Zone”) natarczywe i na miejscu.

Szukając rozwiązania pierwszej sprawy Bruce Wayne mimochodem zaczyna spotykać się z sympatyczną dziewczyną, aby w chwilę później zarazić się egzotyczną chorobą przywleczoną przez gnanego zemstą byłego poszukiwacza skarbów. Na szczeście Brusio od małego macał nietoperze i uodpornił się na różne odmiany gorączki krwotocznej.

Niestety, nocna zmiana rzuca mu się trochę na głowę, więc wybiera się do pani psychoanalityk, a ta dość niefrasobliwie grzebie mu w głowie, rzucając komunałami i dziwiąc się, że młody miliarder ma takie parcie na przemoc i taki jest biedny poobijany.

W tym wszystkim w Gotham zaczyna się plaga podpaleń, których sprawcami są najwyraźniej jacyś mali chłopcy. Nie od rzeczy będzie powiedzieć, że sympatyczna dziewczyna spotkana w dyskotece w pierwszym zeszycie nadal się przewija niczym powracający lejtmotyw. Jest masa innych smaczków, jak nurkujące czołgi, a wisienką na torcie jest Joker, który bawi się w psychoanalityka, zaś jego dzielnym uczniem jest...

No dobra. To nie jest scenariusz tak bzdetny i tak bzdurny jak „Szmatman i syf”, ale niestety mocno przekracza granicę między świetną, zamotaną fabułą, a stekiem mniej lub bardziej żałosnych klisz. Niestety. Szkoda, szkoda, szkoda.

Graficznie bez revelacji. Tang Eng Huat plasuje się gdzieś między stylem realistycznym w klimatach wczesnego Bachalo, a kwadratowymi gębami z serialu i quasi-cartoonem Burchetta. Trochę to jedzie taką gładką mangą. Nic specjalnego, chwilami nużące, chwilami bezpłciowe, ale nie ma katastrofy. Okładki dużo lepsze od wnętrza. Kolorystyka bez wodotrysków, ale też bez porażki.

To jest miniseria-ciekawostka. Dla fanów. Albo dla świeżo upieczonych, młodych fanów. Dla targetu Morrisona, który nie zna nic z przeszłych, dobrych dzieł. Bo jest to miniseria nieszczególna. Odpuszczenie jej sobie nie powinno być postrzegane w kategoriach straty.

Year Three

scenariusz: Marv Wolfman

rysunki: Pat Broderick

tusz: John Beatty

kolor: Adrienne Roy

Wydanie DC Comics 1989; oprawa zeszytowa, 4 x 22 strony + reklamy; cena: $0.75 US

„Rok trzeci” to dość dziwna historia, co do której mam mieszane uczucia. Wpisuje się w nurt roków którychś, opowiadających o dawniejszych przygodach Mrocznego Mściciela. W pewien sposób, bo jest też pomostem między historiami  „Death in the Family” i „A Lonely Place of Dying”, opowiadającymi odpowiednio o śmierci drugiego, oraz pojawieniu się trzeciego Robina. Sama zaś opowiada głównie o pierwszym z nich.

Oto czas po śmierci Jasona Todda. Batman świruje - staje się zbyt brutalny, zbyt dziki, zbyt mroczny. Narzuca sobie zbyt szybkie tempo, zbyt wielkie wymagania, odsuwa wszystkich na bok i pogrąża się w zasadzie w szaleństwie.

Aby spróbować pomóc swojemu mentorowi do Gotham wraca Dick Grayson, pierwszy Robin, obecnie Nightwing. Batman nie chce jednak z nim nawet rozmawiać, odrzucając z góry wszelkie możliwe próy pomocy czy współpracy. Tymczasem nie jest to jedyne zmarwienie Graysona - dowiaduje się, że na wolność ma właśnie wyjść Tony Zucco, siedzący od dekady za kratami gangster bezpośrednio odpowiedzialny za śmierć rodziców Dicka.

Jednocześnie z wątkiem obecnym przewijają się w „Roku trzecim” wspomnienia - oto śmierć Graysonów, adopcja małego sieroty przez playboya Wayne'a, pierwsze przywdzianie stroju. Smaczkiem jest pierwsze pojawienie, bezimiennego jeszcze wtedy, Tima Drake'a, który wiele lat później ma przywdziać strój.

Do tego dochodzą retrospecje dotyczące Zucco. Scenariusz jest dość zagmatwany, w sprawy wikła się wiele, być może zbyt wiele osób - zaangażowany jest Alfred, szefowie gangsterskiego podziemia, pewna zakonnica. W którymś momencie ciężko się połapać i można na moment stracić rozeznanie, jednak jest to dość dobrze odrobiony gackowy epizod i warto się w niego zagłębić, chociażby ze względu na klasyczny origin Graysona, na którym wzorowane były wydarzenia z „Dark Victory”.

Niestety, oprawa graficzna zostawia dużo do życzenia. Po pierwsze, „Year Three” nie został zebrany w wydaniu zbiorczym, więc dostępne zeszyty noszą poligraficzne piętno tamtych lat, ząb czasu też robi swoje.

No i niestety, kreska nie powala. Opowieść zilustrował Pat Broderick, którego osobiście bardzo cenię za polski run Green Lanterna. Niestety, „Year Three” to cień tamtych rysunków. Grafika jest dużo mniej dopracowana, styl nie do końca wykształcony, w dodatku często, szczególnie w retrospekcjach, wpada w jakąś dziwaczną, pokraczną karykaturalność, przywodzącą na myśl niedoskonałości rysunkowe z okresu Boba Kane'a. I to nie jest komplement.

Zostaje spory niedosyt, tym bardziej, że styl stylem, ale ogólnie oprawa graficzna nie wyróżnia się niczym szczególnym - statyczne kadrowanie, spora ascetyczność. A szkoda, bo Broderick naprawdę potrafi dobrze oddać poważne, nastrojowe opowieści. Cóż, może wtedy jeszcze nie potrafił.

Kolory Adrienne Roy nie wyrastają ponad jej standardowy poziom, znany polskiemu czytelnikowi z pierwszych lat TM-Semica.

Na uwagę zasługują za to okładki Pereza, w tym jedna znana z polskiego wrześniowego „Batmana” z 1991 roku - za nią krył się poszatkowany i poklejony „A Lonely Place o Dying”...

Nie potrafię tego komiksu jednoznacznie polecić lub odradzić. Pod pewnymi względami jest naprawdę dobry i ważny dla nietoperzowej mitologii, pod innymi to dość słaba opowieść. Fani powinni jednak spróbować, czytelnicy przypadkowi - mogą odpaść na próbie czasu, jaki upłynął o pierwszej publikacji.

Harvest Breed

scenariusz i grafika: George Pratt

Wydanie DC Comics 2000; oprawa miękka, 92 strony; cena: $17.95

Batman jest postacią mroczną i demoniczną z samego założenia. Przybrany w strój istoty, której większość społeczeństw się boi i uznaje za symbol diabła, kroczy w cieniu, wynurzając się z mroku aby zadawać ból.

Wydawałoby się, że taka postać bliższa będzie mrocznej strony naszego świata. I chociaż przytrafiają się Wayne'owi takie spotkania, jak potyczka z magiem Droodem z „Sanctum”, to piekielne moce zbyt często przyjmują niepoważną postać rymującego demona z wielkimi uszami.

W „Harvest Breed” jest zupełnie inaczej. Opowieść rozpoczyna się banalnie - kolejna seria brutalnych rytualnych morderstw wstrząsa miastem. Batman i Gordon próbują odnaleźć klucz do zagadki. Mroczny Rycerz nie waha się połamać kilku żeber, ani nawet narazić policji, wplątując się w niepotrzebne, ambicjonalne rozgrywki.

Odwiedza starych znajomych, takich jak kapłani białej magii, ale w końcu na jego drodze staje wietnamska dziewczyna, adoptowana i przywieziona do Stanów przez jednego z weteranów konfliktu. To za jej sprawą układanka zaczyna nagle nabierać kształtu; zamysł zaczyna się krystalizować; rytualna ofiara ukazuje swój cel.

„Harvest Breed” wciąga czytelnika mnogością wątków i śladów. Pratt odsłania kolejne elementy powoli, mieszając wydarzenia z retrospekcjami, chore, piekielne koszmary senne Bruce'a przeplatając pamiętnikiem czasów wojny. W tych wszystkich wątkach splata się magia, krew, przemoc i demony z piekła.

Jest w tej opowieści jakiś strach, niepokój, doza szaleństwa. Coś, co przez cały album wymyka się dookreśleniu. I chociaż niektórym, jak mnie, zakończenie może się jednak wydać nieco banalne, to na pewno jest to jedna z ciekawszych opowieści z Człowiekiem-Nietoperzem w roli głównej.

Jest tak prawdopodobnie także za sprawą oprawy graficznej. Malarska, piękna, nie przypomina jednak w niczym ani prac Hamptona, które mnie zawsze urzekały, ani dokładnych, wysmakowanych obrazów Ashmore'a, daleko jej nawet do nieposkromionych prac Williamsa.

Pratt tworzy swoją opowieść z rozmachem nie mieszczącym się w konwencji. Jego wizja świata pochodzi jakby z nocnego koszmaru. Strony pokryte są gęstym, lepkim mrokiem, postacie bohaterów pozornie realistyczne, bez ostrzeżenia stają się groteskowe i wynaturzone, szczególnie sam Batman odznacza się płynną, ewoluującą bez ostzreżenia formą, w której strój zdaje się mieć własne życie i być osobną, demoniczną istotą.

Jest to grafika ciężka, brutalna, organiczna, chwilami przywodzi na myśl Dudę-Gracza, momentami Witkacego. Czytając, zagłębiamy się w świat okrutny, mroczny, zimny, przesycony magią, strachem, śmiercią. Jest w tym albumie coś ze wszech miar niepokojącego, coś przerażającego.

Można to połączenie, szczególnie w zestawieniu z nie do końca szczęśliwym finałem, uznać do pewnego stopnia za przerost formy nad treścią. Jest w tym scenariuszu pewna doza słownej i myślowej wirtuozerki, zabawy w ornamentykę, którą polubiliby na przykład fani Gaimana. Mimo to, jest to nadal opowieść stojąca o niebo wyżej od przeciętnego komiksowego pseudo-horroru.

A na pewno Szatan, który nie przebiera się w strój Batmana i nie daje się pokonać kilkoma kopniakami budzi mimo wszystko szacunek, szczególnie, kiedy jego wizja odwołuje się raczej do przedstawień klasycznych, a nie do wytartych obrazów popkultury.

Jest to album wart zainteresowania ze strony i fanów horroru, i miłośników nietuzinkowej grafiki, no i wreszcie wszystkich tych, którzy wolą Batmana kroczącego w cieniu, ramię w ramię z niepojętym, nie zaś stojącego w świetle reflektorów, z torbą gadżetów, otoczonego dzielnym zastępem harcerzy w pelerynach.

Room Full of Strangers

scenariusz i grafika: Scott Morse

Wydanie DC Comics 2004; oprawa zeszytowa, 64 strony; cena: $17.95

„Room Full of Strangers” to jeden z tych komiksów, które można łatwo przegapić. Jeżeli ma się to szczęście, że się na nie jednak trafi - wtedy zostawiają niezatarte wrażenie.

Jim Gordon przechodzi na emeryturę. Niedawno postrzelony w plecy, okulały, zmęczony i zdradzony postanawia na trochę zniknąć. Wyjeżdża do małego pensjonatu nad oceanem, gdzie w pokoju z widokiem chce zaznać odpoczynku. Gra w szachy z właścicielem, rozmawia z ludźmi, zaprzyjaźnia się z małym chłopcem, który twierdzi, że jest synem Batmana.

Wszystko byłoby pięknie i sielankowo, gdyby nie burza, która rozpętuje się pewnego wieczora. Pada zasilanie i telefony, ale samo to nie jest jeszcze niczym strasznym, przynajmniej nie dla emerytowanego policjanta. Kłopoty zaczynają się dopiero wtedy, kiedy ze schodów nagle spada mężczyzna. Nawet na emeryturze, Gordon nie zostawi denata - tym bardziej, że nie ma jak wezwać policji - i potanawia wszcząć śledztwo w sprawie morderstwa. No i wtedy tak naprawdę zaczynają się bardzo poważne problemy, a skutki tego wszystkiego są co najmniej opłakane. Tym bardziej, że na upadku ze schodów wcale nie ma zamiaru się skończyć. No i pojawia się całkiem nagle... Ach, poczytacie, to zobaczycie. Historia aż prosi się o opowiedzenie, ale szkoda jest zniszczyć tym, którzy jej nie znają, całą frajdę z jej odkrywania.

„Room Full of Strangers” nie jest może horrorem, nie przeraża, ale komiks przesiąknięty jest atmosferą niepokoju, napięcia, odrobinę jakby - szaleństwa. W pewnym momencie na myśl przychodzi stara dobra „Strefa mroku” - zupełnie jakby Gordon trafił do jednego z tych opętanych, amerykańskich domów na indiańskim cmentarzysku.

Wzmacnia to uczucie niepokoju obłędna strona graficzna. Niezwykle plastyczne, wyraziste rysunki, tworzone w równym stopniu kreską co plamą, to coś w amerykańskim komiksie niespotykanego. Twórca zeszytu - jednocześnio scenarzysta i grafik - daje wirtuozerski popis także w warstwie graficznej tej historii. Kreską przywodzi na myśl chociażby Paula Pope'a, ale resztę trudno mi porównać do czegokolwiek - chwilami nastrojowa, a chwilami wręcz szalona zabawa barwą, gra świateł i operacja walorem przywodzi na myśl jednocześnie dziecięce rysunki i ujęcia z filmów Lyncha. Niektóre kadry wydają się narysowane w inwersji, w innych to specyficzny dobór barw pełni rolę narracji. Rzecz niezwykła, niespotykana.

Samego Batmana jest w tym albumie mało. Ten prawdziwy pojawia się właściwie tylko raz, na krótką chwilę, na kilka zdań zamienionych z jeszcze emerytowanym komisarzem gothamskiej policji. Ale mimo fizycznej nieobecności Mrocznego Rycerza, jego duch unosi się nad całą historią, jego długi, zimny cień kładzie się na wszystkim. I na wszystkich.

Autorem tego małego arcydziełka jest Scott Morse, znany czytelnikom „Black and White” z doskonałej historii o Alfredzie i duchu Jasona Todda.

Upewnijcie się, że nie przegapicie ani „Room Full of Strangers”, ani żadnego innego komiksu tego niezwykłego artysty.

Gothic

scenariusz: Grant Morisson

rysunki: Klaus Janson

kolor: Steve Buccellato

Wydanie DC Comics 2007; oprawa miękka, 128 stron; cena: $14.99

Bruce, przyznam szczerze, ma dwie rzeczy, prócz silnej woli, które nie mają granic. To jego sny, a właściwie koszmary senne, oraz jego dzieciństwo. O ile koszmary są standardowe, bo albo śnią mu się perły i strzały, albo coś, co akurat się dzieje w Gotham, to dzieciństwo dzieciak miał długie i obfitujące w wydarzenia. Z historii „Gothic” dowiadujemy się, że m.in. uczęszczał do szkoły z internatem.

Nie owijajmy w bawełnę - gardzę Grantem Morrisonem po tym, co nawyprawiał w serii „Batman” całkiem niedawno. Nie można traktować poważnie gościa, który wciska ci, że Gibraltar to wyspa. Ale tym razem było nieźle.

Oto wiele wieków temu żył pewien mnich, Manfred, heretyk, opętany przez swoje żądze, który zaprzedał duszę diabłu.

W dzisiejszym Gotham natomiast ktoś zabija szefów mafii (swoją drogą szefowie mafii w Gotham padają jak muchy, dobrze, że jest stale świeży dopływ nowych). Jeden z nich wyznaje Batmanowi, że zabija gangsterów niejaki Mr. Whisper, pedofil, którego oni zabili trzydzieści lat temu.

W Austrii Wayne dowiaduje się, że Manfred i Whisper to jedna i ta sama osoba, w dodatku to także jego dawny nauczyciel ze szkoły z internatem. Robi się to wszystko trochę bardziej zamotane, kiedy na scenie pojawia się dodatkowo katedra i pewna kobieta.

Chociaż, z ręką na sercu muszę przyznać, że jak na mistrza bredni, scenariusz ten jest wyjątkowo dobry. Trzyma się kupy jak każdy skrypt klasy B bez większych aspiracji - bez wyskoków, ale i bez dużych skuch.

No, może z wyjątkiem śmiertelnej pułapki, w której Manfred umieszcza Batmana. Jeżeli oglądaliście kiedyś kreskówki chociażby Warnera, to na pewno znacie maszyny z cyklu „igła przekłuwa balon, którego podmuch zwalnia piłkę, która popycha piłę, która piłuję nogę od stołu, z którego stacza się kamień, na ogon kota, który miaukiem uruchamia...” I tak dalej. Grant wymyślił taką właśnie, najprawdziwszą, dość skomplikowaną pułapkę. Jest to tak niedorzeczne i śmieszne, że musiałem na dłuższą chwilę odłożyć lekturę. Poza tym jednak - szczerze i serio, „Gothic” wyrasta kilkukrotnie ponad przeciętną oszalałego Szkota.

Od strony graficznej jest to średnia Jansona i to raczej ta taka średnia od niechcenia. Nie odrzuca, jeśli się kreskę Jansona akceptuje, ale też nie robi wrażenia. Do poziomu z chociażby „Death and the Maidens” jest dość daleko. Ot, takie tam rzemiosło, wytłuczone na deadline do miesięcznika. Zresztą kolory Bucellato też nie są na jakimś niebotycznym poziomie.

W sumie nie wiem, czemu miałem wrażenie, że ten album to niewiadomoco. „Gothic” to dość dobry komiks nie wystający ponad powierzchnię głównego nurtu. Trochę takie czytadło, ciekawe, jeśli ktoś lubi piekielne moce i katedry, ale bez jakichś specjalnych rewelacji.

Jeśli jednak ktoś lubi Batmana w stulu "Legends of the Dark Knight" to na pewno ta pozycja może go zaciekawić. Szczególnie, że dostępne są niedrogie reedycje.

Other Realms

Destiny

scenariusz: Bo Hampton & Mark Kneece

rysunki: Bo Hampton

kolor: Olyoptics

Sleeping

scenariusz i rysunki: Scott Hampton

kolor: Digital Chameleon

Wydanie DC Comics 1998; oprawa miękka, 136 stron; cena: $12.95

„Other Realms” to album, który nie nosi na okładce symbolu Elseworlds, ale przynajmniej częściowo wpisuje się w tę stylistykę. Zgodnie z tytułem „Other Realms” opowiadają o odmiennych rzeczywistościach. Zależnie od opowieści, w przenośni lub dosłownie.

Na album składają się dwie osobne historie, pochodzące pierwotnie z serii „Legends of the Dark Knight”. Łączą je osoby autorów, ale o tym za chwilę.

„Destiny”, pierwsza z nich, jest dużo słabsza z tej pary. Zapowiada się dobrze, ale na ile poważnie można potraktować faceta z tarczą i mieczem, przebranego za Wikinga, który nagle pojawia się w Gotham. Wprawdzie w mieście, które ma na etacie faceta z bumerangiem przebranego za nietoperza punkt odniesienia jest nieco inny, ale i tak, hm, jest to niecodzienne

Pomysł Bo Hamptona, rozpisany przez Marka Kneece'a i narysowany przez tego pierwszego wydaje się w porządku i tylko tyle. Młody Skandynaw, walczący z korporacjami idealista przebrany za rycerza, zabiera Batmana na wyprawę, rodzaj questu. Po drodze raczy go opowieścią o Człowieku-Nietoperzu z dawnych wieków, wielkim, twardym wojowniku, który nawet bogom sobą pomiatać nie dawał. I ta część historii jest w sumie najciekawsza i o nią chodzi, bo wydarzenia z teraźniejszości sprawiają wrażenie pretekstowych i stanowiących tylko i wyłącznie tło. Może szkoda, że to tło nie zostało odrzucone, a autorzy nie skoncentrowali się na micie o dzielnym Wikingu w masce nietoperza.

Drugą historią zajął się Scott Hampton, brat Bo Hamptona i jeden z moich prywatnych idoli. Możliwe, że dlatego oceniam tę historię dużo wyżej. Bruce Wayne w wyniku wypadku zapada w śpiączkę. Pogrążony w niej ciałem, duchem jednocześnie wędruje przez niezwykłą, mroczną, wrogą krainę. Zamieszkują ją skrzydlate demony, podobne do harpii czy maszkaronów, polujące najwyraźniej na ludzi, błąkających się w wyblakłym krajobrazie tego martwego świata. Na swojej drodze Batman natyka się na kilkoro innych zagubionych w tej rzeczywistości wędrowców. Najwyraźniej jest sposób, aby wydostać się z tego świata. Aby wydostać się ze śpiączki.

„Other Realms” to jeden z tych albumów, w które sklejano czasem historie z „Legends of the Dark Knight”, łącząc je na zasadzie wspólnej tematyki. Daje to efekt podobny tematycznym antologiom - czasem się udaje, czasem nie. Tutaj, owszem, zagrało, chociaż, jak zaznaczyłem na wstępie, historie są dla mnie osobiście nierówne. W sumie samo „Sleeping”, czyli druga z nich, autorskie dzieło Scotta Hamptona, zadowoliłaby mnie jako osobny album.

Chociaż na pewno ciekawie jest porównać umiejętności i warsztat dwójki tworzących braci. Szkoda, że nie stworzyli tych komiksów razem, bo to mogłoby być jeszcze ciekawsze doświadczenie. Na pewno świetnie wygląda namalawana wspólnie okładka, prezentująca bohaterów obu opowieści.

„Other Realms” może spodobać się wielu osobom. Trafia do sceny grozy, bo „Sleeping” stanowczo plasuje się w tych okolicach - jest mroczne i straszne. „Other Realms” może przemówić do fanów skandynawskiej mitologii, bo opowieść o Człowieku-Nietoperzu jest barwna niczym epos średniowieczny. Ten album przemówi na pewno do fanów twórczości Scotta Hamptona - jest w swojej zwykłej, wysokiej formie, cienka sugestywna kreska świetnie oddaje wymyślony przez niego świat.

„Other Realms” to album raczej dla ludzi lubiących krok w bok od zwykłej detektywistycznej roboty przeplatanej mordobiciem, do jakiej przyzwyczaił nas w swoich przygodach Bruce Wayne. Nie wybitny, ale na pewno ciekawy i wart zauważenia.

The Devil’s Workshop

scenariusz: Howard Chaykin, John Francis Moore

rysunki: Mark Chiarello

Wydanie DC Comics 1993; oprawa miękka, 64 strony; cena: 5,95$

„Batman / Houdini: The Devils Workshop” ma dla mnie znaczenie sentymentalne. Około roku 1994 dostałem od Marka Rusteckiego wielki plakat reklamujący ten komiks. Był na nim dziwny Batman, w brązowym płaszczu z kołnierzem, skórzanych rękawiczkach do nadgrastka i miał na nich krew. Obraz zupełnie odstający od klasycznego Batmana.

Wiele lat później zorientowałem się, czym Elseworlds stoją, a jeszcze wiele później, dobrą dekadę odkąd zdjąłem plakat ze ściany, nabyłem w końcu ten album.

Pierwszym co mnie rozdeptało, był Mark Chiarello, a raczej jego akwarele. Za samo to można pokochać ten album, za niesamowitą plastyczność wizji, przejmujące obrazy, które są ciężkie, mroczne, niczym cienie - ulotne. Bo i to opowieść o cieniach, a ciemności, o mroku, a przede wszystkim o tym, co się w mroku czai.

Pierwsza dekada XX wieku dobiega końca, znany mistrz ucieczek, Harry Houdini, odwiedza Gotham, bawiąc socjetę swoimi umiejętnościami. W tym samym czasie miastem wstrząsają dwa ciągi niezwykłych zdarzeń - w dzielnicy Devil's Workshop giną dzieci, a jednocześnie na ulicach pojawia się stwór, być może człowiek, przypominający wielkiego nietoperza. Drwi sobie z policji i błyskawicznie zarabia na łatkę porywacza i mordercy dzieci, mimo, że nie wszystkie elementy tej układanki do siebie pasują.

Houdini, prócz bycia mistrzem iluzji, zajmuje się także demaskowaniem blagierów i oszustów, rzuca więc wyzwanie, stwierdzając, że znajdzie i pojmie tego niezwykłego Człowieka-Nietoperza oraz położy kres jego zbrodniom.

Szybko okazuje się, że za porwaniami i istnym żniwem śmierci stoi nie zamaskowany mściciel, lecz jegomość imieniem Schadenfreude, o charakterystycznej bladej, wykrzywionej kurczowym uśmiechem twarzy. Pracuje zaś on w rzeźni, będącej własnością niedawno przybyłego z Europy nuworysza i szemranego arystokraty Montenegro. Jakby mało było pajęczyny wzajemnych powiązań, jest on w dobrej komitywie z madame Reinhardt, popularnym medium, na której seanse zresztą zarówno Harry Houdini, jak i gothamski socialita, Bruce Wayne, dostają zaproszenie.

I bardzo szybko okazuje się, że przybysze z Europy są kimś, bądź też czymś, zupełnie innym, niż chcieliby się zdawać. A sam Shadenfreude to w zasadzie przygrywka do tego, co chciałby na głowę gothamczyków (a w pierwszej kolejności znanej dziennikarki i sufrarzystki Victorii Vale) sprowadzić Montenegro.

„The Devil's Workshop” to świetnie napisana opowieść z mrocznych początków wieku. Mamy tu masę smaczków, nawiązań i drobiazgów, które sprawiają, że lektura jest prawdziwą przyjemnością. Chaykin i Moore postarali się o opowieść na miarę Batmana - mroczną, okrutną, straszną, ocierającą się o sprawy spoza świata żywych. Chiarello wymalował ją w sposób iście mistrzowski, oddając doskonale nastrój grozy i mróz czający się nie tylko w gothmaskiej nocy, ale także w sercach niektórych bohaterów tej opowieści.

Z pewnością spotkanie z Harrym Houdinim należy zaliczyć do absolutnej czołówki gackowych Elseworldsów, o czym świadczy chociażby Don Thompson Award i dwie nominacje do Eisnera.

Bartek Biedrzycki jest czytelnikiem i fanem komiksu całe swoje  życie. Robić własne próbował z różnym skutkiem prawie równie długo. Publikował między innymi w magazynie „Kolektyw”, antologiach „BAM! Big Ass Mini” i “Komiks Forum” czy internecie oraz wydawał własnym nakładem zeszyty komiksowe – „Co mówiłem, durniu?”, „Kluster – dorastanie i tak jest do dupy” czy antologię krótkich komiksów różnych rysowników do własnych scenariuszy „Gniazdo Światów”, a także komiksy historyczne.

Był m.in. redaktorem magazynu „Kolektyw”, publikował je także w redagowanych przez siebie „Fenixie Antologii” i „Żar-ptaku”, pisze o komiksach od kilkunastu lat na swoim blogu, a japońskiej odmianie opowieści rysunkowych poświęcił zina „Manga Rider”.

Kiedy nie zajmuje się komiksami, pisze powieści i opowiadania fantastyczne i wnerwia wszystkich samym swoim istnieniem.

Podcast B180 był pierwszą w Polsce i przez wiele lat jedyną podcastową audycją poświęconą wyłącznie Mrocznemu Rycerzowi z Gotham - Batmanowi, postaci niezwykłej i w pewien sposób unikatowej wśród amerykańskich superbohaterów. Ten zbiór prezentuje 50 spośród 100 recenzji, które się na jej łamach ukazały.

Table of Contents

Wstęp

Death and the Maidens

Child of Dreams

Sąd nad Gotham

Uśmiech śmierci

Night Cries

Death in the Family

Scottish Connection

The Chalice

GCPD

Scar of the Bat

Blind Justice

Batman vs Predator

Batman vs Predator II: Bloodmatch

Batman vs Predator III: Więzy krwi

Batman / Lobo: Deadly Serious

City of Crime

Spawn / Batman

Pewnej nocy w mieście Gotham

Mroczny Rycerz nad Metropolis

Generations: An Imaginary Tale

Batman / Daredevil: King of New York

Batman / Demon

Long Halloween

Dark Victory

Thrillkiller

Castle of the Bat

Holy Terror

Black Masterpiece

Gotham w świetle lamp gazowych

Dark Knight Dynasty

The Order of Beasts

Tales of the Demon

Birth of the Demon

Son of the Demon

The Cult

Hong Kong

Going Sane

Kingdom Come

Mroczny Rycerz Mrocznego Miasta

Miecz Azraela

The Abduction

Absolution

Journey into the Knight

Year Three

Harvest Breed

Room Full of Strangers

Gothic

Other Realms

The Devil’s Workshop